📘 MÔ HÌNH "SGK + HƯỚNG DẪN ĐA PHƯƠNG TIỆN" - TIN 6

Đây là phần mở đầu Bài 9 thuộc Chủ đề 4 về đạo đức, pháp luật và văn hóa trong môi trường số, với chủ đề an toàn thông tin trên Internet. Sau bài học, em sẽ biết tác hại và nguy cơ khi dùng mạng, nêu và thực hiện biện pháp phòng ngừa; hiểu tầm quan trọng của an toàn thông tin cá nhân và tập thể; bảo vệ thông tin, tài khoản với sự hỗ trợ người lớn; biết cách chia sẻ thông tin an toàn, hợp pháp và nhận diện thông điệp lừa đảo hoặc nội dung xấu.

Minh buồn vì máy tính ở nhà bị hỏng sau khi tải và cài một trò chơi từ Internet. Máy khởi động lại rồi treo hoàn toàn, khiến em lo mất ảnh dã ngoại. Dù máy có phần mềm diệt virus, Minh vì nóng lòng chơi game nên bỏ qua cảnh báo khi cài đặt. An khuyên Minh máy có thể đã nhiễm virus hoặc mã độc và nên báo bố mẹ để nhờ chuyên gia kiểm tra.

Phần 1 giới thiệu tác hại và nguy cơ khi sử dụng Internet. Hoạt động 1 yêu cầu em nhớ lại rắc rối mà Minh gặp phải, rồi thảo luận nhóm về các tác hại và nguy cơ có thể xảy ra khi dùng mạng.

Internet rất hữu ích nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Thông tin cá nhân có thể bị lộ hoặc đánh cắp để bôi nhọ, lừa đảo, tống tiền. Máy tính có thể nhiễm virus, mất hoặc hỏng dữ liệu. Người dùng có thể bị lừa đảo, dụ dỗ, đe dọa, bắt nạt trên mạng, ảnh hưởng sức khỏe tinh thần. Thông tin trên mạng đôi khi không chính xác, thậm chí kích động bạo lực. Dùng mạng quá nhiều còn dẫn đến nghiện Internet, trò chơi, sao lãng học tập.

Bài học tóm tắt năm tác hại, nguy cơ chính khi dùng Internet: thông tin cá nhân bị lộ hoặc đánh cắp; máy tính nhiễm virus hay mã độc; bị lừa đảo, dụ dỗ, đe dọa, bắt nạt trên mạng; tiếp nhận thông tin không chính xác; nghiện Internet hoặc trò chơi trên mạng.

Bài tập kiểm tra hiểu biết về rủi ro và cách dùng Internet. Phương án sai là tin tưởng mọi nguồn thông tin trên mạng. Việc được khuyến khích là dùng trang tìm kiếm để tìm tư liệu làm bài tập về nhà. Các hành vi rủi ro gồm bị lôi kéo vào hoạt động không lành mạnh, nhiễm virus, bị lừa đảo.

Phần 2 giới thiệu một số quy tắc an toàn khi sử dụng Internet. Hoạt động 2 yêu cầu em chia sẻ kinh nghiệm cá nhân về nguy cơ đã gặp hoặc có thể gặp, đồng thời thảo luận nhóm cách phòng tránh tác hại khi lên mạng.

Bài học nêu năm quy tắc an toàn trên Internet. Giữ an toàn: không tiết lộ thông tin cá nhân cho người lạ hoặc trên mạng xã hội. Không gặp gỡ một mình người chỉ quen qua mạng. Đừng chấp nhận thư, tin nhắn hoặc lời mời nhóm từ người không biết; cảnh giác virus và thư rác. Kiểm tra độ tin cậy: chỉ tin nguồn uy tín, nhờ người lớn hoặc thầy cô xác minh. Hãy nói ra khi bị bắt nạt, đe dọa, lừa đảo với người tin cậy.

Năm quy tắc an toàn được gợi nhớ bằng thơ: giữ an toàn thông tin; chớ gặp bạn mới quen trên mạng; không chấp nhận yêu cầu lạ; tăng độ tin cậy bằng cách chọn nguồn đáng tin; nói ra với người tin cậy khi gặp rắc rối. Góc cha mẹ nhắc phụ huynh hãy đồng hành, làm bạn với con trong thế giới thông tin trên Internet.

Câu hỏi yêu cầu em đề xuất giải pháp giữ bí mật thông tin cá nhân và cho biết trong năm quy tắc an toàn, quy tắc nào em cho là quan trọng nhất cùng lý do.

Phần 3 về an toàn thông tin với Hoạt động 3 bảo vệ thông tin cá nhân. Minh quên đăng xuất thư điện tử ở phòng máy nên người khác dùng tài khoản gửi nội dung không hay. Bài cũng hỏi em sẽ làm gì khi nhận link hoặc thư có chủ đề gây tò mò từ người lạ, và yêu cầu nêu cách bảo vệ tài khoản thư điện tử.

Thông tin cá nhân và tập thể được pháp luật bảo vệ; nếu bị lợi dụng có thể yêu cầu pháp luật can thiệp. Để bảo vệ tài khoản: đăng xuất sau khi dùng, đặt mật khẩu mạnh, che khi gõ mật khẩu, cài phần mềm diệt virus, tránh mạng công cộng, không mở link lạ, thư lạ, kết bạn người lạ. Cần nhận diện thư điện tử, tin nhắn giả mạo, lời mời kết bạn hoặc câu lạc bộ lừa đảo nhằm đánh cắp thông tin và mật khẩu.

Hoạt động 4 về chia sẻ thông tin an toàn đặt hai tình huống: bạn quen trên mạng xin số điện thoại và địa chỉ để gặp mặt; bạn gửi thông tin xấu về bạn cùng lớp và hỏi có nên đăng lên mạng không. Em cần suy nghĩ về an toàn cá nhân và trách nhiệm khi chia sẻ thông tin trên Internet.

Thông tin cá nhân chỉ nên chia sẻ với người em biết rõ và tin tưởng ở đời thực khi thật sự cần. Do tính ẩn danh trên mạng, ngay cả tin nhắn từ tài khoản quen cũng cần xác minh bằng gọi điện hoặc gặp trực tiếp. Nên chặn tài khoản xấu và báo bố mẹ, thầy cô. Thông tin trên mạng đến từ nhiều nguồn chưa kiểm chứng; em cần chọn lọc, chỉ chia sẻ từ cơ quan chính thống và không lan truyền tin giả gây hại người khác.

Bài tóm tắt các biện pháp bảo vệ thông tin, tài khoản và chia sẻ an toàn: cài và cập nhật phần mềm diệt virus; đặt và bảo vệ mật khẩu mạnh; đăng xuất tài khoản sau khi dùng; tránh mạng công cộng; không truy cập link lạ, không mở thư và tệp từ người lạ, không nhắn tin người lạ; không chia sẻ thông tin cá nhân và tin chưa kiểm chứng, không lan truyền tin giả.

Câu hỏi trắc nghiệm tìm lời khuyên sai khi bảo vệ máy tính. Lời khuyên sai là cho rằng không cần làm gì vì máy đã có sẵn thiết bị bảo vệ từ nhà sản xuất. Các lời khuyên đúng gồm không mở thư và tệp từ người lạ, luôn đăng xuất sau khi dùng, cài và thường xuyên cập nhật phần mềm chống virus.

Phần luyện tập giúp phân biệt hành vi nguy hiểm và rủi ro thực sự khi dùng Internet. Các việc có thể gây hại gồm tải phần mềm miễn phí không rõ nguồn, mở link trong thư lạ, giấu bố mẹ khi bị đe dọa, làm theo hướng dẫn dùng thuốc trên mạng. Các rủi ro gồm nhiễm virus, mất thông tin, mất tiền, bị lừa đảo, nghiện mạng; hoàn thành khóa học ngoại ngữ trực tuyến không phải rủi ro.

Phần vận dụng gồm ba nhiệm vụ: nêu cách nhận diện trò lừa đảo trên Internet; cho biết em sẽ làm gì khi phát hiện bạn bè hoặc người thân có nguy cơ bị hại trên mạng; và liệt kê biện pháp bảo vệ thông tin cùng tài khoản cá nhân.