Kế hoạch bài dạy

Trường: ...
Tổ: ... 		Họ và tên giáo viên: ...
TÊN BÀI DẠY: BÀI TẬP CUỐI CHƯƠNG IV
Môn học: Toán học; lớp: 7
Thời gian thực hiện: 1 (số tiết)

I. Mục tiêu

1. Về kiến thức: Nêu cụ thể nội dung kiến thức học sinh cần học trong bài theo yêu cầu cần đạt của nội dung giáo dục/chủ đề tương ứng trong chương trình môn học/hoạt động giáo dục.

  • Hệ thống hóa toàn bộ kiến thức trọng tâm của Chương IV – Tam giác bằng nhau: định lí tổng ba góc và góc ngoài của tam giác (Bài 12); hai tam giác bằng nhau và trường hợp c.c.c (Bài 13); trường hợp c.g.c và g.c.g (Bài 14); các trường hợp bằng nhau của tam giác vuông (Bài 15); tam giác cân và đường trung trực của đoạn thẳng (Bài 16).
  • Vận dụng tổng hợp toàn bộ kiến thức Chương IV để giải các dạng bài tập ôn tập cuối chương, kể cả bài tập tổng hợp mức độ vận dụng cao.
  • Vận dụng nhiều trường hợp bằng nhau trong đề cuối chương IV.

2. Về năng lực: Nêu cụ thể yêu cầu học sinh làm được gì (biểu hiện cụ thể của năng lực chung và năng lực đặc thù môn học cần phát triển) trong hoạt động học để chiếm lĩnh và vận dụng kiến thức theo yêu cầu cần đạt của chương trình môn học/hoạt động giáo dục.

Năng lực đặc thù (Toán học):

  • Tư duy và lập luận toán học: Kết nối toàn bộ kiến thức Chương IV để phân tích, giải quyết các bài tập tổng hợp cuối chương.
  • Giải quyết vấn đề toán học: Lựa chọn đúng định lí, tính chất, trường hợp bằng nhau phù hợp với từng dạng bài tập ôn tập cuối chương.
  • Giao tiếp toán học: Trình bày lời giải các bài tập tổng hợp một cách logic, khoa học, đúng kí hiệu hình học.

Năng lực chung:

  • Giao tiếp và hợp tác: Trao đổi, thảo luận nhóm khi ôn tập và giải bài tập cuối chương.
  • Tự chủ và tự học: Tự đánh giá mức độ nắm chắc kiến thức toàn Chương IV, có kế hoạch tự ôn tập bổ sung.

3. Về phẩm chất: Nêu cụ thể yêu cầu về hành vi, thái độ (biểu hiện cụ thể của phẩm chất cần phát triển gắn với nội dung bài dạy) của học sinh trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ học tập và vận dụng kiến thức vào cuộc sống.

  • Chăm chỉ: Chủ động, kiên trì ôn tập và hoàn thành hệ thống bài tập cuối chương.
  • Trung thực: Tự đánh giá đúng năng lực bản thân sau khi hoàn thành bài tập cuối chương.
  • Trách nhiệm: Có trách nhiệm với việc ôn tập của bản thân và đóng góp vào hoạt động nhóm.

4. Về năng lực số: Nêu cụ thể năng lực số mà học sinh cần đạt được trong bài học, quy định trong khung năng lực số.

  • Hiểu biết số: Khái quát lại vai trò của các trường hợp bằng nhau của tam giác trong đo đạc, thiết kế, kết cấu công trình – lĩnh vực có ứng dụng nhiều công cụ số (phần mềm vẽ kĩ thuật, hình học động).
  • Sử dụng và tạo nội dung số: Sử dụng phần mềm GeoGebra để kiểm tra lại kết quả một số bài tập ôn tập cuối chương; có thể trình bày lại một bài giải bằng văn bản số (đánh máy) nếu có điều kiện.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

Nêu cụ thể các thiết bị dạy học và học liệu được sử dụng trong bài dạy để tổ chức cho học sinh hoạt động nhằm đạt được mục tiêu, yêu cầu của bài dạy (muốn hình thành phẩm chất, năng lực nào thì hoạt động học phải tương ứng và phù hợp).

  • Sách giáo khoa Toán 7 tập 1 – Kết nối tri thức với cuộc sống (phần Bài tập cuối chương IV).
  • Máy tính, máy chiếu để trình chiếu sơ đồ tổng kết toàn Chương IV và đề bài tập cuối chương.
  • Phiếu bài tập tổng hợp cuối chương; bảng nhóm, bút dạ; thước thẳng, thước đo góc, compa, ê ke.
  • Bộ hình tam giác cần chứng minh

III. Tiến trình dạy học

1. Hoạt động 1: Khởi động ôn tập

Xác định vấn đề/nhiệm vụ học tập: tạo tâm thế ôn tập tổng kết toàn bộ Chương IV trước khi làm bài tập cuối chương.

Hoạt động khởi động ôn tập: trò chơi "Ô chữ/Đố vui Toán học" với các câu hỏi trải đều nội dung 5 bài của Chương IV (Bài 12–16).

a) Mục tiêu: Nêu mục tiêu giúp học sinh xác định được vấn đề/nhiệm vụ cụ thể cần giải quyết trong bài học hoặc xác định rõ cách thức giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ trong các hoạt động tiếp theo của bài học.

Giúp học sinh ôn nhanh, có tâm thế tích cực trước khi ôn tập tổng kết; xác định nhiệm vụ của tiết học: hệ thống hóa toàn bộ kiến thức Chương IV và hoàn thành bài tập cuối chương.

b) Nội dung: Nêu rõ nội dung yêu cầu/nhiệm vụ cụ thể mà học sinh phải thực hiện (xử lí tình huống, câu hỏi, bài tập, thí nghiệm, thực hành…) để xác định vấn đề cần giải quyết/nhiệm vụ học tập cần thực hiện và đề xuất giải pháp giải quyết vấn đề/cách thức thực hiện nhiệm vụ.

Giáo viên tổ chức trò chơi ô chữ/đố vui gồm 5 câu hỏi ngắn, mỗi câu tương ứng với một bài trong Chương IV, ví dụ:

  • Tổng ba góc của một tam giác bằng bao nhiêu độ?
  • Kí hiệu nào dùng để chỉ hai tam giác bằng nhau?
  • Trường hợp bằng nhau nào của tam giác có góc xen giữa hai cạnh?
  • Tam giác vuông có mấy trường hợp bằng nhau đã học trong Bài 15?
  • Đường trung trực của một đoạn thẳng có tính chất gì đối với hai đầu đoạn thẳng?

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

  • GV: Tiết ôn BÀI TẬP CUỐI CHƯƠNG IV: em nhắc một công thức cần nhớ?
  • HS (mong đợi): Nêu công thức và ví dụ.
  • GV: Phần nào cần luyện thêm?
  • HS (mong đợi): Nêu kĩ năng và cách ôn.

c) Sản phẩm: Trình bày cụ thể yêu cầu về nội dung và hình thức của sản phẩm hoạt động theo nội dung yêu cầu/nhiệm vụ mà học sinh phải hoàn thành: kết quả xử lí tình huống; đáp án của câu hỏi, bài tập; kết quả thí nghiệm, thực hành; trình bày, mô tả được vấn đề cần giải quyết hoặc nhiệm vụ học tập phải thực hiện tiếp theo và đề xuất giải pháp thực hiện.

Câu trả lời đúng, nhanh của học sinh cho các câu hỏi ôn tập; xác định được các nội dung của Chương IV mà lớp còn chưa vững để tập trung ôn kĩ hơn.

Phiếu tự đánh giá — BÀI TẬP CUỐI CHƯƠNG IV.

d) Tổ chức thực hiện: Trình bày cụ thể các bước tổ chức hoạt động học cho học sinh từ chuyển giao nhiệm vụ, theo dõi, hướng dẫn, kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện nhiệm vụ thông qua sản phẩm học tập.

  • Giao nhiệm vụ: Giáo viên nêu luật chơi, đọc từng câu hỏi/gợi ý ô chữ.
  • Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh trả lời nhanh theo lượt hoặc theo nhóm; lớp cùng theo dõi.
  • Báo cáo, thảo luận: Giáo viên ghi nhận số câu trả lời đúng; nêu câu nào lớp còn lúng túng nhiều.
  • Kết luận, nhận định: Giáo viên chốt: đây là các kiến thức trọng tâm của toàn Chương IV cần ôn tập kĩ trong tiết học hôm nay.

2. Hoạt động 2: Hệ thống hóa kiến thức toàn Chương IV

Củng cố, hệ thống hóa toàn bộ kiến thức của Chương IV – Tam giác bằng nhau dưới dạng sơ đồ/bảng tổng kết hoàn chỉnh.

Sơ đồ tổng kết Chương IV.

a) Mục tiêu: Nêu mục tiêu giúp học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập để chiếm lĩnh kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ đặt ra từ Hoạt động 1.

Học sinh hoàn thiện sơ đồ kiến thức Chương IV trước khi làm bài tập cuối chương.

b) Nội dung: Nêu rõ nội dung yêu cầu/nhiệm vụ cụ thể của học sinh làm việc với sách giáo khoa, thiết bị dạy học, học liệu cụ thể (đọc/xem/nghe/nói/làm) để chiếm lĩnh/vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề/nhiệm vụ học tập đã đặt ra từ Hoạt động 1.

  • Hoàn thiện sơ đồ Chương IV theo 4–6 mảng kiến thức chính.
  • Mỗi mảng: khái niệm, quy tắc, một ví dụ, một lỗi hay gặp.
  • Đánh dấu (*) nội dung thường có trong đề cuối chương.
  • Trao đổi chéo giữa hai nhóm để bổ sung.
  • Dán sơ đồ lên bảng nhóm.

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

  • GV: Bài khó nhóm vừa làm — hướng giải?
  • HS (mong đợi): 2–3 bước chính.
  • GV: Sau chữa bài, em sửa lỗi gì?
  • HS (mong đợi): Ghi «Lỗi thường gặp».

c) Sản phẩm: Trình bày cụ thể về kiến thức mới/kết quả giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ học tập mà học sinh cần viết ra, trình bày được.

Sơ đồ Chương IV đầy đủ, có chú thích dễ đọc.

Bài làm đã chỉnh sửa.

d) Tổ chức thực hiện: Hướng dẫn, hỗ trợ, kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện hoạt động của học sinh.

  • Giao nhiệm vụ: Giáo viên hiển thị sơ đồ Chương IV đã xây dựng dần qua các tiết trước; giao mỗi nhóm rà soát 1–2 bài.
  • Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh thảo luận nhóm, rà soát, bổ sung, chỉnh sửa; giáo viên quan sát, hỗ trợ.
  • Báo cáo, thảo luận: Đại diện các nhóm báo cáo phần rà soát và các lỗi sai thường gặp; lớp góp ý, thống nhất.
  • Kết luận, nhận định: Giáo viên chốt sơ đồ tổng kết Chương IV hoàn chỉnh, chuẩn mực; nhấn mạnh lại các lỗi sai cần tránh khi làm bài tập cuối chương.

3. Hoạt động 3: Luyện tập

Vận dụng toàn bộ kiến thức Chương IV để hoàn thành hệ thống bài tập cuối chương.

Đề bài tập cuối Chương IV SGK.

a) Mục tiêu: Nêu rõ mục tiêu vận dụng kiến thức đã học và yêu cầu phát triển các kĩ năng vận dụng kiến thức cho học sinh.

Học sinh hoàn thành các bài tập cuối chương; tự phân loại bài theo dạng.

b) Nội dung: Nêu rõ nội dung cụ thể của hệ thống câu hỏi, bài tập, bài thực hành, thí nghiệm giao cho học sinh thực hiện.

  • Làm tuần tự các bài mức 1–2 trong đề cuối Chương IV SGK.
  • Làm các bài mức 3 (kết hợp) — ghi «Dạng bài» đầu mỗi câu.
  • Chữa bài chứng minh tam giác bằng nhau nhiều bước.
  • Tự chấm theo đáp án; ghi lỗi vào cột «Sửa sai».
  • Nộp bài đúng hạn; làm lại một câu tương tự nếu sai nhiều.

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

  • GV: Bài khó nhóm vừa làm — hướng giải?
  • HS (mong đợi): 2–3 bước chính.
  • GV: Sau chữa bài, em sửa lỗi gì?
  • HS (mong đợi): Ghi «Lỗi thường gặp».

c) Sản phẩm: Đáp án, lời giải của các câu hỏi, bài tập; các bài thực hành, thí nghiệm do học sinh thực hiện, viết báo cáo, thuyết trình.

Phiếu bài làm đầy đủ; bảng thống kê số câu đúng/sai của lớp.

Bài làm đã chỉnh sửa.

d) Tổ chức thực hiện: Nêu rõ cách thức giao nhiệm vụ cho học sinh; hướng dẫn hỗ trợ học sinh thực hiện; kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện.

  • Giao nhiệm vụ: Giáo viên phát phiếu bài tập cuối chương; quy định thời gian làm bài như một bài kiểm tra thu nhỏ.
  • Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh làm bài cá nhân, nghiêm túc trong thời gian quy định; giáo viên quan sát, hỗ trợ khi cần thiết.
  • Báo cáo, thảo luận: Chữa bài trên lớp; gọi nhiều học sinh trình bày các phần khác nhau; lớp nhận xét, đối chiếu đáp án.
  • Kết luận, nhận định: Giáo viên nhận xét chung về mức độ hoàn thành của lớp; chỉ rõ các lỗi sai điển hình và cách khắc phục; tuyên dương học sinh làm tốt.

4. Hoạt động 4: Vận dụng

Vận dụng toàn bộ kiến thức Chương IV vào một dự án nhỏ hoặc bài tập thực tiễn tổng kết.

Bài tập vận dụng tổng kết Chương IV: xây dựng một "sổ tay tổng kết Chương IV" hoặc giải quyết một tình huống thực tế tổng hợp có sử dụng nhiều kiến thức về tam giác bằng nhau đã học.

a) Mục tiêu: Nêu rõ mục tiêu phát triển năng lực của học sinh thông qua nhiệm vụ/yêu cầu vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn (theo từng bài hoặc nhóm bài có nội dung phù hợp).

Phát triển năng lực tự học và giải quyết vấn đề: học sinh tự tổng kết lại kiến thức Chương IV dưới hình thức cá nhân hóa (sổ tay/sơ đồ riêng) hoặc vận dụng vào một tình huống thực tế tổng hợp liên quan đến tam giác bằng nhau.

b) Nội dung: Mô tả rõ yêu cầu học sinh phát hiện/đề xuất các vấn đề/tình huống trong thực tiễn gắn với nội dung bài học và vận dụng kiến thức mới học để giải quyết.

Học sinh thực hiện (ở nhà) một trong hai nhiệm vụ:

  • Nhiệm vụ 1: Tự làm một "sổ tay tổng kết Chương IV" gồm các kiến thức trọng tâm, tính chất, trường hợp bằng nhau của 5 bài, mỗi mục kèm một hình vẽ minh họa tự chọn.
  • Nhiệm vụ 2: Giải quyết một tình huống thực tế tự chọn liên quan đến tam giác (đo khoảng cách gián tiếp, kiểm tra kết cấu tam giác, xác định vị trí cách đều hai điểm,…) có sử dụng ít nhất hai nội dung kiến thức khác nhau của Chương IV.

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

  • GV: Bài khó nhóm vừa làm — hướng giải?
  • HS (mong đợi): 2–3 bước chính.
  • GV: Sau chữa bài, em sửa lỗi gì?
  • HS (mong đợi): Ghi «Lỗi thường gặp».

c) Sản phẩm: Nêu rõ yêu cầu về nội dung và hình thức báo cáo phát hiện và giải quyết tình huống/vấn đề trong thực tiễn.

Sổ tay tổng kết Chương IV (viết tay hoặc đánh máy) hoặc bài báo cáo giải quyết tình huống thực tế, trình bày rõ ràng, có hình vẽ minh họa, đúng kiến thức đã học.

Bài làm đã chỉnh sửa.

d) Tổ chức thực hiện: Giao cho học sinh thực hiện ngoài giờ học trên lớp và nộp báo cáo để trao đổi, chia sẻ và đánh giá vào các thời điểm phù hợp trong kế hoạch giáo dục môn học/hoạt động giáo dục của giáo viên.

  • Giao nhiệm vụ: Giáo viên giao bài vận dụng cuối tiết; nêu tiêu chí đánh giá (đầy đủ nội dung, trình bày khoa học, hình vẽ chính xác).
  • Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh làm ngoài giờ; trao đổi qua nhóm lớp nếu cần.
  • Báo cáo, thảo luận: Thu sản phẩm vào tiết học gần nhất; chọn một số sản phẩm tiêu biểu trưng bày/chia sẻ trước lớp.
  • Kết luận, nhận định: Giáo viên nhận xét, khen các sản phẩm tốt; tổng kết Chương IV và định hướng nội dung học tập của Chương V.