Kế hoạch bài dạy

Trường: ...
Tổ: ... 		Họ và tên giáo viên: ...
TÊN BÀI DẠY: BÀI 17: THU THẬP VÀ PHÂN LOẠI DỮ LIỆU
Môn học: Toán học; lớp: 7 (Sách giáo khoa: Kết nối tri thức với cuộc sống – Tập 1)
Thời gian thực hiện: 2 (số tiết)

I. Mục tiêu

1. Về kiến thức: Nêu cụ thể nội dung kiến thức học sinh cần học trong bài theo yêu cầu cần đạt của nội dung giáo dục/chủ đề tương ứng trong chương trình môn học/hoạt động giáo dục.

  • Nhận biết được khái niệm dữ liệu, dãy dữ liệu; phân biệt được dữ liệu số và dữ liệu không phải số (dữ liệu định tính).
  • Nhận biết được các phương pháp thu thập dữ liệu thông thường: quan sát, lập phiếu hỏi/khảo sát, phỏng vấn, thu thập từ các nguồn có sẵn (sách, báo, trang web, niên giám thống kê).
  • Nhận biết được tính hợp lí của dữ liệu theo các tiêu chí đơn giản (dữ liệu có phù hợp với đối tượng, phạm vi thu thập hay không).
  • Giải thích được tính đại diện của dữ liệu đối với vấn đề, hiện tượng cần tìm hiểu.
  • Thu thập, phân loại dữ liệu số và phi số; lập bảng tần số.
  • Liên hệ khảo sát lớp, cộng đồng (môn thể thao, thời gian học…).

2. Về năng lực: Nêu cụ thể yêu cầu học sinh làm được gì (biểu hiện cụ thể của năng lực chung và năng lực đặc thù môn học cần phát triển) trong hoạt động học để chiếm lĩnh và vận dụng kiến thức theo yêu cầu cần đạt của chương trình môn học/hoạt động giáo dục.

Năng lực đặc thù (Toán học):

  • Tư duy và lập luận toán học: Phân loại dữ liệu theo tiêu chí (dữ liệu số/không phải số), lí giải căn cứ phân loại.
  • Mô hình hóa toán học: Chuyển một vấn đề thực tế (khảo sát sở thích, đo đạc) thành nhiệm vụ thu thập, ghi chép dữ liệu cụ thể.
  • Giao tiếp toán học: Trình bày, giải thích cách thu thập, phân loại và nhận xét tính đại diện của một tập dữ liệu.

Năng lực chung:

  • Tự chủ và tự học: Tự thực hiện thu thập một bộ dữ liệu nhỏ theo yêu cầu.
  • Giao tiếp và hợp tác: Phối hợp trong nhóm khi lập phiếu hỏi và tổng hợp dữ liệu khảo sát.

3. Về phẩm chất: Nêu cụ thể yêu cầu về hành vi, thái độ (biểu hiện cụ thể của phẩm chất cần phát triển gắn với nội dung bài dạy) của học sinh trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ học tập và vận dụng kiến thức vào cuộc sống.

  • Trung thực: Ghi nhận đúng số liệu thu thập được, không chỉnh sửa dữ liệu cho phù hợp mong muốn cá nhân.
  • Chăm chỉ: Kiên trì thực hiện đầy đủ các bước thu thập, phân loại dữ liệu theo yêu cầu.
  • Trách nhiệm: Có trách nhiệm với phần việc được giao khi thu thập dữ liệu theo nhóm.

4. Về năng lực số: Nêu cụ thể năng lực số mà học sinh cần đạt được trong bài học, quy định trong khung năng lực số.

  • Hiểu biết số: Nhận biết một số nguồn dữ liệu đáng tin cậy trên môi trường số (trang thống kê chính thống) so với nguồn không rõ xuất xứ.
  • Sử dụng và tạo nội dung số: Ghi chép, lập bảng dữ liệu thu thập được bằng phần mềm bảng tính đơn giản (nếu có điều kiện).

II. Thiết bị dạy học và học liệu

Nêu cụ thể các thiết bị dạy học và học liệu được sử dụng trong bài dạy để tổ chức cho học sinh hoạt động nhằm đạt được mục tiêu, yêu cầu của bài dạy (muốn hình thành phẩm chất, năng lực nào thì hoạt động học phải tương ứng và phù hợp).

  • Sách giáo khoa Toán 7, tập một (Bộ Kết nối tri thức với cuộc sống) – Bài 17: Thu thập và phân loại dữ liệu.
  • Máy tính, máy chiếu để trình chiếu ví dụ về các nguồn dữ liệu, phiếu khảo sát mẫu.
  • Phiếu học tập: bảng phân loại dữ liệu; mẫu phiếu khảo sát để học sinh thực hành thu thập dữ liệu.
  • Bảng nhóm, bút dạ.
  • Phiếu khảo sát lớp
  • Bảng ghi tần số

III. Tiến trình dạy học

1. Hoạt động 1: Mở đầu/Khởi động

Xác định vấn đề/nhiệm vụ học tập/Mở đầu (Ghi rõ tên thể hiện kết quả hoạt động)

Tình huống mở đầu SGK: muốn biết môn thể thao nào được các bạn trong lớp yêu thích nhất, cần làm gì để có được thông tin đó một cách đầy đủ, chính xác?

a) Mục tiêu: Nêu mục tiêu giúp học sinh xác định được vấn đề/nhiệm vụ cụ thể cần giải quyết trong bài học hoặc xác định rõ cách thức giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ trong các hoạt động tiếp theo của bài học.

Giúp học sinh nhận ra sự cần thiết của việc thu thập thông tin (dữ liệu) một cách có phương pháp; xác định nhiệm vụ bài học: tìm hiểu cách thu thập và phân loại dữ liệu.

b) Nội dung: Nêu rõ nội dung yêu cầu/nhiệm vụ cụ thể mà học sinh phải thực hiện (xử lí tình huống, câu hỏi, bài tập, thí nghiệm, thực hành…) để xác định vấn đề cần giải quyết/nhiệm vụ học tập cần thực hiện và đề xuất giải pháp giải quyết vấn đề/cách thức thực hiện nhiệm vụ.

Giáo viên nêu tình huống; đặt câu hỏi: "Nếu chỉ hỏi 3 bạn ngồi gần em thì kết quả có phản ánh đúng sở thích của cả lớp không? Vì sao?". Học sinh trao đổi nhanh, đưa ra ý kiến ban đầu.

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

  • GV: Qua tình huống mở đầu SGK, em cần tìm hiểu điều gì?
  • HS (mong đợi): Nêu 1–2 nhận xét và câu hỏi gắn Thu thập, phân loại dữ liệu số và phi số; lập bảng tần số..
  • GV: Em đặt một câu hỏi cho tiết học?
  • HS (mong đợi): Câu hỏi dựa trên hình/số liệu SGK.

c) Sản phẩm: Trình bày cụ thể yêu cầu về nội dung và hình thức của sản phẩm hoạt động theo nội dung yêu cầu/nhiệm vụ mà học sinh phải hoàn thành: kết quả xử lí tình huống; đáp án của câu hỏi, bài tập; kết quả thí nghiệm, thực hành; trình bày, mô tả được vấn đề cần giải quyết hoặc nhiệm vụ học tập phải thực hiện tiếp theo và đề xuất giải pháp thực hiện.

Ý kiến ban đầu của học sinh: cần hỏi nhiều bạn hơn, hỏi đều các nhóm trong lớp mới có kết quả đáng tin cậy; xác định được nhiệm vụ của bài học.

HS nêu nhận xét ban đầu và nhiệm vụ học tập.

d) Tổ chức thực hiện: Trình bày cụ thể các bước tổ chức hoạt động học cho học sinh từ chuyển giao nhiệm vụ, theo dõi, hướng dẫn, kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện nhiệm vụ thông qua sản phẩm học tập.

  • Giao nhiệm vụ: Giáo viên nêu tình huống và câu hỏi gợi mở.
  • Thực hiện: Học sinh trao đổi cặp đôi, phát biểu ý kiến.
  • Báo cáo, thảo luận: Một số học sinh trình bày ý kiến; lớp nhận xét.
  • Kết luận, nhận định: Giáo viên dẫn nhập vào nội dung 1: thu thập và phân loại dữ liệu.

2. Hoạt động 2: (1) Thu thập và phân loại dữ liệu

Hình thành kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực thi nhiệm vụ đặt ra từ Hoạt động 1 (Ghi rõ tên thể hiện kết quả hoạt động).

Nội dung SGK: 1. Thu thập dữ liệu – các phương pháp thu thập dữ liệu (quan sát, lập phiếu hỏi, phỏng vấn, thu thập từ nguồn có sẵn); 2. Phân loại dữ liệu – dữ liệu số và dữ liệu không phải số.

a) Mục tiêu: Nêu mục tiêu giúp học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập để chiếm lĩnh kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ đặt ra từ Hoạt động 1.

Học sinh nêu được các phương pháp thu thập dữ liệu thông dụng; phân loại được một tập dữ liệu cho trước thành dữ liệu số và dữ liệu không phải số.

b) Nội dung: Nêu rõ nội dung yêu cầu/nhiệm vụ cụ thể của học sinh làm việc với sách giáo khoa, thiết bị dạy học, học liệu cụ thể (đọc/xem/nghe/nói/làm) để chiếm lĩnh/vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề/nhiệm vụ học tập đã đặt ra từ Hoạt động 1.

  • Học sinh đọc ví dụ SGK về các cách thu thập dữ liệu: quan sát trực tiếp, lập phiếu hỏi/khảo sát, phỏng vấn, thu thập từ nguồn có sẵn (sách, báo, trang web thống kê).
  • Giáo viên chiếu bảng dữ liệu mẫu gồm hai loại: chiều cao (cm) của các bạn trong nhóm (dữ liệu số) và màu áo yêu thích (dữ liệu không phải số); hướng dẫn học sinh nhận diện dấu hiệu phân loại.
  • Học sinh làm việc nhóm, phân loại một bảng dữ liệu mới (ví dụ: điểm kiểm tra, xếp loại học lực, cân nặng, sở thích môn học) thành hai nhóm dữ liệu số/không phải số.

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

  • GV: Em nêu quy tắc/khái niệm trọng tâm «Nội dung SGK: 1. Thu thập dữ liệu – các phương pháp thu thập dữ liệu (»?
  • HS (mong đợi): Trích SGK đúng; kèm ví dụ ngắn.
  • GV: Lỗi hay gặp ở phần này?
  • HS (mong đợi): Ví dụ: sai quy tắc tính hoặc bỏ bước kiểm tra.

c) Sản phẩm: Trình bày cụ thể về kiến thức mới/kết quả giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ học tập mà học sinh cần viết ra, trình bày được.

Bảng phân loại dữ liệu đúng của các nhóm; nêu được ít nhất 3 phương pháp thu thập dữ liệu và ví dụ minh họa cho mỗi phương pháp.

Vở ghi chú và ví dụ hoạt động 2.

d) Tổ chức thực hiện: Hướng dẫn, hỗ trợ, kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện hoạt động của học sinh.

  • Giao nhiệm vụ: Giáo viên trình chiếu ví dụ, hướng dẫn mẫu cách phân loại; phát phiếu học tập bảng dữ liệu mới cho các nhóm.
  • Thực hiện: Học sinh thảo luận nhóm, hoàn thành bảng phân loại; giáo viên quan sát, hỗ trợ.
  • Báo cáo, thảo luận: Đại diện nhóm trình bày kết quả phân loại; các nhóm khác nhận xét, bổ sung.
  • Kết luận, nhận định: Giáo viên chốt lại các phương pháp thu thập và cách phân loại dữ liệu; chuyển sang nội dung tính đại diện của dữ liệu.

3. Hoạt động 3: (2) Tính đại diện của dữ liệu

Hình thành kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực thi nhiệm vụ đặt ra từ các hoạt động trước (Ghi rõ tên thể hiện kết quả hoạt động).

Nội dung SGK: Tính đại diện của dữ liệu – dữ liệu thu thập được cần đại diện cho toàn bộ đối tượng, phạm vi cần tìm hiểu thì kết luận rút ra mới có ý nghĩa.

a) Mục tiêu: Nêu mục tiêu giúp học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập để chiếm lĩnh kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ đặt ra từ các hoạt động trước.

Học sinh giải thích được vì sao dữ liệu cần có tính đại diện; nhận biết được một mẫu khảo sát không đại diện và chỉ ra lí do.

b) Nội dung: Nêu rõ nội dung yêu cầu/nhiệm vụ cụ thể của học sinh làm việc với sách giáo khoa, thiết bị dạy học, học liệu cụ thể (đọc/xem/nghe/nói/làm) để chiếm lĩnh/vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề/nhiệm vụ học tập đã đặt ra từ các hoạt động trước.

  • Học sinh quay lại tình huống mở đầu: nếu chỉ khảo sát 3 bạn ngồi gần thì dữ liệu có đại diện cho cả lớp không? Vì sao?
  • Phân tích thêm ví dụ SGK: khảo sát môn học yêu thích chỉ ở một tổ, hay chỉ hỏi các bạn nam trong lớp; nhận xét về tính đại diện của các mẫu khảo sát này.
  • Thảo luận nhóm: đề xuất cách thu thập dữ liệu hợp lí, đại diện hơn cho tình huống mở đầu (khảo sát đều các tổ, đủ số lượng bạn nam và nữ).

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

  • GV: Em nêu quy tắc/khái niệm trọng tâm «Nội dung SGK: Tính đại diện của dữ liệu – dữ liệu thu thập được cần đạ»?
  • HS (mong đợi): Trích SGK đúng; kèm ví dụ ngắn.
  • GV: Lỗi hay gặp ở phần này?
  • HS (mong đợi): Ví dụ: sai quy tắc tính hoặc bỏ bước kiểm tra.

c) Sản phẩm: Trình bày cụ thể về kiến thức mới/kết quả giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ học tập mà học sinh cần viết ra, trình bày được.

Câu trả lời, giải thích hợp lí về tính đại diện của các mẫu khảo sát đã phân tích; đề xuất được cách khảo sát đại diện hơn cho tình huống mở đầu.

Vở ghi chú và ví dụ hoạt động 3.

d) Tổ chức thực hiện: Hướng dẫn, hỗ trợ, kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện hoạt động của học sinh.

  • Giao nhiệm vụ: Giáo viên nêu lại tình huống mở đầu và các ví dụ bổ sung; giao nhiệm vụ thảo luận nhóm.
  • Thực hiện: Học sinh thảo luận, trả lời các câu hỏi phân tích.
  • Báo cáo, thảo luận: Đại diện nhóm trình bày nhận xét; lớp bổ sung, phản biện.
  • Kết luận, nhận định: Giáo viên chốt khái niệm tính đại diện của dữ liệu; chuyển sang luyện tập.

4. Hoạt động 4: Luyện tập kiến thức đã học

Nêu rõ mục tiêu vận dụng kiến thức đã học ở các hoạt động bên trên đây vào việc phát triển các kĩ năng gì cho học sinh.

Phần Luyện tập SGK: bài tập nhận diện phương pháp thu thập dữ liệu, phân loại dữ liệu và đánh giá tính đại diện của một số mẫu khảo sát cho sẵn.

a) Mục tiêu: Nêu rõ mục tiêu vận dụng kiến thức đã học và yêu cầu phát triển các kĩ năng vận dụng kiến thức cho học sinh.

Học sinh vận dụng thành thạo việc phân loại dữ liệu và nhận xét tính đại diện của dữ liệu qua các bài tập đa dạng.

b) Nội dung: Nêu rõ nội dung cụ thể của hệ thống câu hỏi, bài tập, bài thực hành, thí nghiệm giao cho học sinh thực hiện.

  • Bài 1: Cho một bảng dữ liệu hỗn hợp (tên, tuổi, xếp loại, cân nặng); yêu cầu phân loại dữ liệu số và dữ liệu không phải số.
  • Bài 2: Xác định phương pháp thu thập dữ liệu phù hợp cho từng tình huống (muốn biết nhiệt độ ngoài trời; muốn biết ý kiến khán giả về một bộ phim; muốn biết số học sinh của trường theo khối lớp).
  • Bài 3: Cho một mẫu khảo sát (ví dụ chỉ hỏi các bạn trong đội tuyển thể thao về môn thể thao yêu thích của "học sinh toàn trường"); nhận xét tính đại diện và đề xuất cách thu thập hợp lí hơn.

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

  • GV: Bài em làm thuộc dạng nào? Nêu 2–3 bước giải.
  • HS (mong đợi): Phân loại và trình bày lời giải.
  • GV: Em kiểm tra lại đáp số thế nào?
  • HS (mong đợi): Thay ngược, vẽ hình hoặc đối chiếu SGK.

c) Sản phẩm: Đáp án, lời giải của các câu hỏi, bài tập; các bài thực hành, thí nghiệm do học sinh thực hiện, viết báo cáo, thuyết trình.

Đáp án đúng cho bài 1, bài 2; nhận xét hợp lí và đề xuất phù hợp ở bài 3.

Bài làm có lời giải hoặc trao đổi miệng.

d) Tổ chức thực hiện: Nêu rõ cách thức giao nhiệm vụ cho học sinh; hướng dẫn hỗ trợ học sinh thực hiện; kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện.

  • Giao nhiệm vụ: Giáo viên phát phiếu bài tập; quy định thời gian làm bài.
  • Thực hiện: Học sinh làm cá nhân, trao đổi cặp đôi với bài 3; giáo viên quan sát, hỗ trợ.
  • Báo cáo, thảo luận: Chữa bài trên lớp; đối chiếu đáp án và nhận xét của các nhóm.
  • Kết luận, nhận định: Giáo viên nhận xét mức độ hoàn thành; nhấn mạnh lỗi thường gặp khi phân loại dữ liệu và khi đánh giá tính đại diện.

5. Hoạt động 5: Bài tập thực tiễn phát triển năng lực

Phát triển được năng lực gì của học sinh thông qua nhiệm vụ/yêu cầu của bài tập vận dụng.

Phần Vận dụng SGK: học sinh tự thiết kế một cuộc khảo sát nhỏ, thu thập dữ liệu và trình bày kết quả phân loại.

a) Mục tiêu: Nêu rõ mục tiêu phát triển năng lực của học sinh thông qua nhiệm vụ/yêu cầu vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn (theo từng bài hoặc nhóm bài có nội dung phù hợp).

Phát triển năng lực mô hình hóa toán học: học sinh tự thiết kế, thực hiện thu thập và phân loại một bộ dữ liệu thực tế, đánh giá tính đại diện của dữ liệu thu được.

b) Nội dung: Mô tả rõ yêu cầu học sinh phát hiện/đề xuất các vấn đề/tình huống trong thực tiễn gắn với nội dung bài học và vận dụng kiến thức mới học để giải quyết.

Học sinh chọn một chủ đề (ví dụ: thời gian tự học mỗi ngày của các bạn trong lớp; loại hình giải trí yêu thích; số cuốn sách đọc trong tháng), lập phiếu hỏi ngắn, khảo sát ít nhất 15 bạn thuộc nhiều tổ khác nhau, phân loại dữ liệu thu được (số/không phải số) và nhận xét tính đại diện của mẫu khảo sát.

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

  • GV: Bài em làm thuộc dạng nào? Nêu 2–3 bước giải.
  • HS (mong đợi): Phân loại và trình bày lời giải.
  • GV: Em kiểm tra lại đáp số thế nào?
  • HS (mong đợi): Thay ngược, vẽ hình hoặc đối chiếu SGK.

c) Sản phẩm: Nêu rõ yêu cầu về nội dung và hình thức báo cáo phát hiện và giải quyết tình huống/vấn đề trong thực tiễn.

Phiếu khảo sát, bảng dữ liệu thu thập được đã phân loại rõ ràng, kèm nhận xét ngắn về tính đại diện của mẫu khảo sát.

Bài làm có lời giải hoặc trao đổi miệng.

d) Tổ chức thực hiện: Giao cho học sinh thực hiện ngoài giờ học trên lớp và nộp báo cáo để trao đổi, chia sẻ và đánh giá vào các thời điểm phù hợp trong kế hoạch giáo dục môn học/hoạt động giáo dục của giáo viên.

  • Giao nhiệm vụ: Giáo viên giao nhiệm vụ vào cuối tiết học; nêu tiêu chí đánh giá (đủ số lượng khảo sát, phân loại đúng, nhận xét hợp lí).
  • Thực hiện: Học sinh thực hiện ngoài giờ học.
  • Báo cáo, thảo luận: Nộp sản phẩm vào tiết học sau; một số sản phẩm tiêu biểu được chia sẻ trước lớp.
  • Kết luận, nhận định: Giáo viên nhận xét, đánh giá theo tiêu chí; giới thiệu bài học tiếp theo về biểu đồ hình quạt tròn để biểu diễn dữ liệu.