Kế hoạch bài dạy

Giúp học sinh nhận ra nhu cầu so sánh độ dài các vật trong thực tế; xác định nhiệm vụ của bài học: tìm hiểu khái niệm đoạn thẳng, cách đo và so sánh độ dài đoạn thẳng.

Giáo viên đưa ra hai đoạn dây (hoặc hai đoạn thẳng vẽ trên bảng) có độ dài gần bằng nhau.

• Bằng mắt thường, em có chắc chắn đoạn nào dài hơn không?
• Em có cách nào để xác định chính xác đoạn nào dài hơn, ngắn hơn, hoặc bằng nhau?
• Hình gồm hai điểm A, B và các điểm "giữa" chúng (đoạn dây căng thẳng nối A, B) có gì khác với đường thẳng đi qua A, B?

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

• GV: Qua tình huống mở đầu SGK, em cần tìm hiểu điều gì?
• HS (mong đợi): Nêu 1–2 nhận xét và câu hỏi gắn Đo độ dài đoạn thẳng bằng thước; cộng/trừ độ dài trên cùng m.
• GV: Em đặt một câu hỏi cho tiết học?
• HS (mong đợi): Câu hỏi dựa trên hình/số liệu SGK.

Câu trả lời của học sinh: cần dùng thước đo để so sánh chính xác; nhận ra "đoạn dây căng thẳng nối hai điểm" chỉ là một phần giữa hai điểm đó, khác với đường thẳng (không bị giới hạn); nêu được nhu cầu học cách đo và so sánh độ dài đoạn thẳng.

HS nêu nhận xét ban đầu và nhiệm vụ học tập.

• Giao nhiệm vụ: Giáo viên đưa ra hai đoạn dây/đoạn vẽ, nêu câu hỏi; yêu cầu học sinh dự đoán trước, sau đó đo kiểm tra.
• Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh quan sát, dự đoán, dùng thước đo thử theo cặp.
• Báo cáo, thảo luận: 2–3 học sinh trình bày kết quả đo và dự đoán ban đầu; lớp nhận xét.
• Kết luận, nhận định: Giáo viên chốt: cần có khái niệm và cách đo chính xác đoạn thẳng. Dẫn dắt vào Hoạt động 2.

Học sinh nêu được khái niệm đoạn thẳng AB, xác định được hai đầu mút; phân biệt được đoạn thẳng với đường thẳng và tia đã học ở các bài trước.

• Học sinh đọc SGK mục 1; quan sát hình vẽ đoạn thẳng AB, đường thẳng AB và tia AB để so sánh.
• Thảo luận nhóm đôi: lập bảng so sánh nhanh ba khái niệm đường thẳng – tia – đoạn thẳng (số đầu mút, có bị giới hạn hay không).
• Vẽ đoạn thẳng CD theo yêu cầu, chỉ rõ hai đầu mút C, D.

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

• GV: Em nêu quy tắc/khái niệm trọng tâm «Nội dung SGK: 1. Đoạn thẳng – khái niệm đoạn thẳng AB gồm điểm A, điểm»?
• HS (mong đợi): Trích SGK đúng; kèm ví dụ ngắn.
• GV: Lỗi hay gặp ở phần này?
• HS (mong đợi): Ví dụ: nhầm kí hiệu trên hình hoặc đơn vị đo.

• Vở ghi: khái niệm đoạn thẳng AB, hai đầu mút kèm hình vẽ.
• Bảng so sánh đúng: đường thẳng không bị giới hạn hai phía, không có đầu mút; tia bị giới hạn một phía, có một đầu mút (gốc); đoạn thẳng bị giới hạn hai phía, có hai đầu mút.
• Hình vẽ đoạn thẳng CD đúng.

Vở ghi chú và ví dụ hoạt động 2.

• Giao nhiệm vụ: Giáo viên vẽ mẫu ba hình đường thẳng, tia, đoạn thẳng AB; phát phiếu bảng so sánh.
• Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh đọc, thảo luận, hoàn thành phiếu; giáo viên hỗ trợ nhóm còn nhầm lẫn.
• Báo cáo, thảo luận: Đại diện nhóm trình bày bảng so sánh; lớp nhận xét, bổ sung.
• Kết luận, nhận định: Giáo viên chốt khái niệm đoạn thẳng, hai đầu mút; nhấn mạnh sự khác biệt với đường thẳng, tia; chuyển sang nội dung độ dài đoạn thẳng.

Học sinh biết đo độ dài đoạn thẳng bằng thước có chia khoảng; biết so sánh hai đoạn thẳng dựa trên độ dài; vẽ được đoạn thẳng có độ dài cho trước; giải quyết được vấn đề so sánh độ dài đặt ra ở Hoạt động 1.

• Học sinh đọc SGK mục 2; quan sát cách đặt thước, đọc số đo độ dài đoạn thẳng AB.
• Thực hành theo nhóm: đo độ dài cạnh bàn học, cạnh quyển sách, một đoạn dây; ghi kết quả vào phiếu (đơn vị cm).
• So sánh hai đoạn thẳng đã đo: đoạn nào dài hơn, ngắn hơn hoặc hai đoạn bằng nhau (AB = CD khi độ dài bằng nhau).
• Thực hành vẽ đoạn thẳng có độ dài cho trước (ví dụ 5 cm, 7,5 cm) bằng thước thẳng có chia khoảng.

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

• GV: Em nêu quy tắc/khái niệm trọng tâm «Nội dung SGK: 2. Độ dài đoạn thẳng – mỗi đoạn thẳng có một độ dài xác »?
• HS (mong đợi): Trích SGK đúng; kèm ví dụ ngắn.
• GV: Lỗi hay gặp ở phần này?
• HS (mong đợi): Ví dụ: nhầm kí hiệu trên hình hoặc đơn vị đo.

• Vở ghi: cách đo độ dài đoạn thẳng; kí hiệu AB; quy tắc so sánh hai đoạn thẳng qua độ dài.
• Phiếu kết quả đo các vật thực tế với số đo hợp lí.
• Hình vẽ đoạn thẳng có độ dài đúng theo yêu cầu (sai số cho phép trong phạm vi cho phép của thước).

Vở ghi chú và ví dụ hoạt động 3.

• Giao nhiệm vụ: Giáo viên hướng dẫn cách đặt thước đúng (vạch 0 trùng đầu mút); giao nhiệm vụ đo và vẽ đoạn thẳng theo độ dài cho trước.
• Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh thực hành đo, vẽ theo nhóm; giáo viên quan sát, chỉnh sửa cách đặt thước cho học sinh còn sai.
• Báo cáo, thảo luận: Đại diện nhóm báo cáo kết quả đo và so sánh; các nhóm khác đối chiếu.
• Kết luận, nhận định: Giáo viên chốt kiến thức về độ dài đoạn thẳng, cách đo, cách vẽ và cách so sánh; sửa các lỗi đặt thước thường gặp.

Học sinh vận dụng kiến thức về đoạn thẳng, độ dài đoạn thẳng để giải bài tập; rèn kĩ năng đo, vẽ chính xác và so sánh độ dài.

• Bài 1: Vẽ đoạn thẳng AB = 6 cm, đoạn thẳng CD = 4,5 cm. So sánh AB và CD.
• Bài 2: Đo độ dài các cạnh của một tam giác cho trước trong hình vẽ; sắp xếp các cạnh theo thứ tự từ ngắn đến dài.
• Bài 3: Cho ba điểm A, B, C với B nằm giữa A và C. Đo AB, BC, AC và kiểm tra hệ thức AB + BC = AC.
• Bài 4 (nâng cao): Trên một đoạn thẳng MN dài 10 cm, lấy điểm K sao cho MK = 4 cm. Tính KN.

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

• GV: Bài em làm thuộc dạng nào? Nêu 2–3 bước giải.
• HS (mong đợi): Phân loại và trình bày lời giải.
• GV: Em kiểm tra lại đáp số thế nào?
• HS (mong đợi): Thay ngược, vẽ hình hoặc đối chiếu SGK.

Bài làm trong vở/phiếu học tập với hình vẽ, số liệu đo và lời giải đúng cho các bài 1–3 (bắt buộc); bài 4 dành cho học sinh khá, giỏi; trình bày rõ ràng, chính xác đơn vị đo.

Bài làm có lời giải hoặc trao đổi miệng.

• Giao nhiệm vụ: Giáo viên giao bài tập theo mức độ; quy định thời gian làm bài, yêu cầu mang đủ thước có chia khoảng.
• Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh làm cá nhân, thực hành đo/vẽ; giáo viên quan sát, hỗ trợ học sinh yếu đo chưa chính xác.
• Báo cáo, thảo luận: Gọi học sinh lên bảng vẽ hình, trình bày kết quả; lớp nhận xét, sửa sai.
• Kết luận, nhận định: Giáo viên nhận xét, chốt lại hệ thức AB + BC = AC khi B nằm giữa A và C; tuyên dương học sinh làm tốt.

Phát triển năng lực sử dụng công cụ, phương tiện học toán và năng lực giải quyết vấn đề: học sinh tự đo đạc, so sánh độ dài các vật dụng trong đời sống bằng thước đo phù hợp.

Học sinh thực hiện (ở nhà) một trong các nhiệm vụ:

• Nhiệm vụ 1: Đo chiều dài, chiều rộng của mặt bàn học ở nhà (đơn vị cm); so sánh với chiều dài, chiều rộng của một quyển sách; ghi lại kết quả.
• Nhiệm vụ 2: Đo khoảng cách giữa hai vật dụng quen thuộc (ví dụ từ cửa phòng đến bàn học); ước lượng trước khi đo và so sánh với kết quả đo thực tế.

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

• GV: Bài em làm thuộc dạng nào? Nêu 2–3 bước giải.
• HS (mong đợi): Phân loại và trình bày lời giải.
• GV: Em kiểm tra lại đáp số thế nào?
• HS (mong đợi): Thay ngược, vẽ hình hoặc đối chiếu SGK.

Bài báo cáo ngắn (viết tay hoặc đánh máy): nêu vật đo, kết quả ước lượng và kết quả đo thực tế, nhận xét về độ chính xác của ước lượng.

Bài làm có lời giải hoặc trao đổi miệng.

• Giao nhiệm vụ: Giáo viên giao bài vận dụng cuối tiết; nêu tiêu chí đánh giá (đo chính xác, ghi rõ đơn vị, trình bày rõ ràng).
• Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh làm ngoài giờ; trao đổi qua nhóm lớp nếu cần.
• Báo cáo, thảo luận: Thu sản phẩm vào tiết sau; chọn một số bài tiêu biểu chia sẻ trước lớp.
• Kết luận, nhận định: Giáo viên nhận xét, khen ví dụ hay; hệ thống lại kiến thức trọng tâm của bài trước khi chuyển sang Bài 35.