Kế hoạch bài dạy

Học sinh nhận ra cần có quy tắc để cộng, trừ hai số nguyên (kể cả khi số âm xuất hiện) mà không chỉ dựa vào phép cộng, trừ số tự nhiên đã biết; xác định nhiệm vụ của bài học.

Giáo viên nêu tình huống: một vật di chuyển trên trục số, ban đầu ở vị trí 0, di chuyển 3 đơn vị theo chiều dương rồi 5 đơn vị theo chiều âm. Hỏi vị trí cuối cùng ứng với số nguyên nào?

Học sinh dự đoán bằng cách vẽ hình hoặc suy luận trực quan.

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

• GV: Qua tình huống mở đầu SGK, em cần tìm hiểu điều gì?
• HS (mong đợi): Nêu 1–2 nhận xét và câu hỏi gắn Vận dụng quy tắc cộng hai số nguyên cùng/khác dấu vào tính t.
• GV: Em đặt một câu hỏi cho tiết học?
• HS (mong đợi): Câu hỏi dựa trên hình/số liệu SGK.

Dự đoán ban đầu của học sinh về vị trí cuối cùng (có thể đúng nhờ trực quan trên trục số); nêu được vấn đề cần giải quyết: xây dựng quy tắc cộng số nguyên để tính nhanh, không cần vẽ hình mỗi lần.

HS nêu nhận xét ban đầu và nhiệm vụ học tập.

• Giao nhiệm vụ: Giáo viên nêu tình huống, yêu cầu học sinh vẽ trục số và dự đoán vị trí cuối.
• Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh vẽ hình, di chuyển theo mô tả, xác định vị trí cuối; giáo viên quan sát, hỗ trợ.
• Báo cáo, thảo luận: Một số học sinh trình bày cách vẽ và kết quả; lớp đối chiếu.
• Kết luận, nhận định: Giáo viên chốt: cần một quy tắc "cộng số nguyên" tổng quát; dẫn vào nội dung bài học.

Học sinh nêu được và áp dụng được quy tắc cộng hai số nguyên dương, cộng hai số nguyên âm.

• Học sinh đọc SGK mục 1, quan sát ví dụ minh họa trên trục số khi cộng hai số nguyên âm (di chuyển hai lần theo chiều âm).
• Rút ra quy tắc: cộng hai số nguyên dương như cộng hai số tự nhiên; muốn cộng hai số nguyên âm, ta cộng hai số đối của chúng rồi đặt dấu "−" trước kết quả.
• Thực hành ví dụ: (+4) + (+7); (−3) + (−5); (−12) + (−8).

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

• GV: Em nêu quy tắc/khái niệm trọng tâm «Nội dung SGK: 1. Cộng hai số nguyên cùng dấu – quy tắc cộng hai số ngu»?
• HS (mong đợi): Trích SGK đúng; kèm ví dụ ngắn.
• GV: Lỗi hay gặp ở phần này?
• HS (mong đợi): Ví dụ: sai quy tắc tính hoặc bỏ bước kiểm tra.

Vở ghi quy tắc cộng hai số nguyên cùng dấu; kết quả đúng của các ví dụ thực hành.

Vở ghi chú và ví dụ hoạt động 2.

• Giao nhiệm vụ: Giáo viên hướng dẫn đọc SGK, minh họa trên trục số; giao ví dụ thực hành.
• Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh làm ví dụ cá nhân; giáo viên hỗ trợ học sinh còn nhầm dấu.
• Báo cáo, thảo luận: Học sinh nêu kết quả và giải thích cách làm; lớp nhận xét.
• Kết luận, nhận định: Giáo viên chốt quy tắc; chuyển sang trường hợp cộng hai số nguyên khác dấu.

Học sinh nêu được: hai số đối nhau có tổng bằng 0; nêu được và áp dụng được quy tắc cộng hai số nguyên khác dấu để tính đúng kết quả.

• Học sinh đọc SGK mục 2; quan sát ví dụ trên trục số khi cộng hai số nguyên khác dấu.
• Nhận xét: (+5) + (−5) = 0; tổng quát a + (−a) = 0.
• Rút ra quy tắc: muốn cộng hai số nguyên khác dấu (không đối nhau), ta lấy số có giá trị tuyệt đối lớn hơn trừ đi số có giá trị tuyệt đối nhỏ hơn, rồi đặt trước kết quả dấu của số có giá trị tuyệt đối lớn hơn.
• Thực hành ví dụ: (+7) + (−3); (−9) + (+4); (−15) + (+15).

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

• GV: Em nêu quy tắc/khái niệm trọng tâm «Nội dung SGK: 2. Cộng hai số nguyên khác dấu – hai số đối nhau có tổng»?
• HS (mong đợi): Trích SGK đúng; kèm ví dụ ngắn.
• GV: Lỗi hay gặp ở phần này?
• HS (mong đợi): Ví dụ: sai quy tắc tính hoặc bỏ bước kiểm tra.

Vở ghi quy tắc cộng hai số nguyên khác dấu; kết quả đúng các ví dụ thực hành, giải thích rõ cách xác định dấu của tổng.

Vở ghi chú và ví dụ hoạt động 3.

• Giao nhiệm vụ: Giáo viên hướng dẫn đọc SGK, minh họa trục số; giao ví dụ thực hành theo cặp.
• Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh thảo luận cặp, tính và kiểm tra chéo kết quả; giáo viên hỗ trợ nhóm còn nhầm dấu kết quả.
• Báo cáo, thảo luận: Đại diện một số cặp trình bày cách tính; lớp nhận xét, bổ sung.
• Kết luận, nhận định: Giáo viên chốt quy tắc cộng hai số nguyên khác dấu; hệ thống lại toàn bộ quy tắc cộng số nguyên (cùng dấu, khác dấu); chuyển sang tính chất phép cộng.

Học sinh nêu được các tính chất giao hoán, kết hợp, cộng với số 0, cộng với số đối của phép cộng số nguyên; vận dụng các tính chất để tính nhanh, tính hợp lí tổng nhiều số nguyên.

• Học sinh đọc SGK mục 3; so sánh kết quả của a + b và b + a; (a + b) + c và a + (b + c) với các số nguyên cụ thể để nhận ra tính chất giao hoán, kết hợp.
• Nhận xét: a + 0 = 0 + a = a; a + (−a) = 0.
• Thực hành tính nhanh: nhóm các số hạng đối nhau hoặc các số hạng cùng dấu trước khi cộng, ví dụ: 5 + (−7) + (−5) + 7; (−23) + 45 + 23 + (−45).

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

• GV: Bài em làm thuộc dạng nào? Nêu 2–3 bước giải.
• HS (mong đợi): Phân loại và trình bày lời giải.
• GV: Em kiểm tra lại đáp số thế nào?
• HS (mong đợi): Thay ngược, vẽ hình hoặc đối chiếu SGK.

Vở ghi bảng tính chất phép cộng số nguyên (giao hoán, kết hợp, cộng với 0, cộng với số đối); kết quả đúng các bài tính nhanh, có nêu rõ tính chất đã sử dụng.

Bài làm có lời giải hoặc trao đổi miệng.

• Giao nhiệm vụ: Giáo viên giao phiếu so sánh các cặp tổng để rút ra tính chất; giao bài tính nhanh.
• Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh làm việc nhóm nhỏ, tính toán, so sánh, nêu nhận xét; giáo viên hỗ trợ nhóm gặp khó khi nhóm số hạng.
• Báo cáo, thảo luận: Đại diện nhóm trình bày tính chất phát hiện được và cách tính nhanh; lớp nhận xét.
• Kết luận, nhận định: Giáo viên chốt bảng tính chất; nhấn mạnh lợi ích của việc vận dụng tính chất để tính nhanh; chuyển sang phép trừ số nguyên.

Học sinh nêu được quy tắc trừ hai số nguyên (chuyển phép trừ thành phép cộng với số đối) và thực hiện đúng phép trừ hai số nguyên.

• Học sinh đọc SGK mục 4; nhận biết quy tắc: muốn trừ số nguyên a cho số nguyên b, ta cộng a với số đối của b: a − b = a + (−b).
• Thực hành ví dụ: 5 − 8; (−3) − (−7); (−10) − 4; 0 − (−6).
• So sánh với phép trừ trong số tự nhiên để thấy điểm khác biệt (trừ được cả khi số bị trừ nhỏ hơn số trừ).

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

• GV: Em nêu quy tắc/khái niệm trọng tâm «Nội dung SGK: 4. Trừ hai số nguyên – quy tắc a − b = a + (−b); thực hà»?
• HS (mong đợi): Trích SGK đúng; kèm ví dụ ngắn.
• GV: Lỗi hay gặp ở phần này?
• HS (mong đợi): Ví dụ: sai quy tắc tính hoặc bỏ bước kiểm tra.

Vở ghi quy tắc trừ hai số nguyên; kết quả đúng các ví dụ thực hành, trình bày rõ bước chuyển phép trừ thành phép cộng.

Vở ghi chú và ví dụ hoạt động 5.

• Giao nhiệm vụ: Giáo viên hướng dẫn đọc SGK; giao ví dụ thực hành cá nhân.
• Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh tính toán; giáo viên hỗ trợ học sinh còn lúng túng khi đổi dấu số trừ.
• Báo cáo, thảo luận: Học sinh trình bày kết quả và các bước chuyển đổi; lớp nhận xét.
• Kết luận, nhận định: Giáo viên chốt quy tắc trừ số nguyên; hệ thống lại toàn bộ kiến thức cộng, trừ số nguyên đã học; chuyển sang luyện tập.

Học sinh vận dụng thành thạo các quy tắc cộng, trừ số nguyên và tính chất phép cộng để tính đúng, tính nhanh; rèn kĩ năng trình bày bài giải rõ ràng.

• Bài tập 1: Tính giá trị các biểu thức cộng, trừ số nguyên (mức cơ bản).
• Bài tập 2: Tính nhanh tổng nhiều số nguyên bằng cách vận dụng tính chất giao hoán, kết hợp.
• Bài tập 3: Bài toán thực tiễn (nhiệt độ tăng/giảm, số dư tài khoản, độ cao thay đổi) sử dụng phép cộng, trừ số nguyên.
• Bài tập nâng cao (nếu còn thời gian): tìm số nguyên x thỏa mãn một đẳng thức cộng/trừ đơn giản.

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

• GV: Bài em làm thuộc dạng nào? Nêu 2–3 bước giải.
• HS (mong đợi): Phân loại và trình bày lời giải.
• GV: Em kiểm tra lại đáp số thế nào?
• HS (mong đợi): Thay ngược, vẽ hình hoặc đối chiếu SGK.

Bài làm trong vở/phiếu học tập với lời giải đúng, có vận dụng hợp lí các quy tắc và tính chất đã học.

Bài làm có lời giải hoặc trao đổi miệng.

• Giao nhiệm vụ: Giáo viên giao bài luyện tập theo mức độ; quy định thời gian làm bài.
• Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh làm bài cá nhân, trao đổi cặp khi cần; giáo viên hỗ trợ học sinh yếu.
• Báo cáo, thảo luận: Gọi học sinh lên bảng chữa bài; lớp đối chiếu, nhận xét.
• Kết luận, nhận định: Giáo viên nhận xét mức độ hoàn thành, sửa lỗi phổ biến (sai dấu, quên đổi dấu khi trừ); củng cố kiến thức trọng tâm.

Phát triển năng lực mô hình hóa toán học và giải quyết vấn đề thực tiễn: học sinh biết dùng số nguyên và phép cộng, trừ số nguyên để mô tả, tính toán trong tình huống có sự thay đổi tăng/giảm.

Học sinh chọn một trong các nhiệm vụ sau (thực hiện ở nhà hoặc ngoài giờ lên lớp):

• Nhiệm vụ 1: Theo dõi nhiệt độ buổi sáng và buổi tối trong 3 ngày; tính độ chênh lệch nhiệt độ (dùng phép trừ số nguyên) và nêu nhận xét.
• Nhiệm vụ 2: Giả sử số dư ban đầu trong "sổ tiết kiệm" là 0; ghi lại 5 lần "nạp" (số dương) hoặc "chi" (số âm) tưởng tượng và tính số dư cuối cùng bằng phép cộng số nguyên.

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

• GV: Bài em làm thuộc dạng nào? Nêu 2–3 bước giải.
• HS (mong đợi): Phân loại và trình bày lời giải.
• GV: Em kiểm tra lại đáp số thế nào?
• HS (mong đợi): Thay ngược, vẽ hình hoặc đối chiếu SGK.

Báo cáo ngắn: số liệu thu thập/giả định, phép tính cộng/trừ số nguyên tương ứng, kết quả và một nhận xét thực tế.

Bài làm có lời giải hoặc trao đổi miệng.

• Giao nhiệm vụ: Giáo viên giao bài vận dụng cuối tiết học; nêu tiêu chí đánh giá (số liệu hợp lí, phép tính đúng, trình bày rõ).
• Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh thực hiện ngoài giờ; có thể tham khảo người thân để có số liệu thực tế.
• Báo cáo, thảo luận: Thu sản phẩm vào tiết học sau; chọn một số bài tiêu biểu chia sẻ trước lớp.
• Kết luận, nhận định: Giáo viên nhận xét theo tiêu chí; củng cố lại toàn bộ quy tắc cộng, trừ số nguyên; định hướng chuẩn bị cho Bài 15 – Quy tắc dấu ngoặc.