Kế hoạch bài dạy

Trường: ......
Tổ: ......		 Họ và tên giáo viên: ......
TÊN BÀI DẠY: BÀI 13: CÁC SỐ ĐẶC TRƯNG ĐO XU THẾ TRUNG TÂM
Môn học: Toán học; lớp: 10
Thời gian thực hiện: 3 (số tiết)

I. Mục tiêu

1. Về kiến thức: Nêu cụ thể nội dung kiến thức học sinh cần học trong bài theo yêu cầu cần đạt của nội dung giáo dục/chủ đề tương ứng trong chương trình môn học/hoạt động giáo dục.

  • Tính số trung bình cộng, trung bình có trọng số (nếu có) cho mẫu không ghép nhóm.
  • Xác định số mốt, số trung vị của mẫu số liệu (kể cả mẫu có tần số).
  • So sánh các số đặc trưng xu thế; chọn số đại diện phù hợp theo ngữ cảnh.
  • Đọc và phân tích biểu đồ, bảng số liệu trong SGK.
  • Giải bài tập tính toán và diễn giải ý nghĩa số trung bình, mốt, trung vị.

2. Về năng lực: Nêu cụ thể yêu cầu học sinh làm được gì (biểu hiện cụ thể của năng lực chung và năng lực đặc thù môn học cần phát triển) trong hoạt động học để chiếm lĩnh và vận dụng kiến thức theo yêu cầu cần đạt của chương trình môn học/hoạt động giáo dục.

Năng lực đặc thù (Toán học):

  • Tư duy và lập luận toán học: Phân tích, suy luận về số đặc trưng đo xu thế trung tâm.
  • Giao tiếp toán học: Dùng đúng thuật ngữ khi trình bày số đặc trưng đo xu thế trung tâm.
  • Giải quyết vấn đề toán học: Vận dụng số đặc trưng đo xu thế trung tâm vào bài tập và thực tiễn.

Năng lực chung:

  • Giao tiếp và hợp tác: Thảo luận nhóm.
  • Tự chủ và tự học: Tự hoàn thành nhiệm vụ.

3. Về phẩm chất: Nêu cụ thể yêu cầu về hành vi, thái độ (biểu hiện cụ thể của phẩm chất cần phát triển gắn với nội dung bài dạy) của học sinh trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ học tập và vận dụng kiến thức vào cuộc sống.

  • Chăm chỉ: Tích cực suy nghĩ, kiên trì hoàn thành các nhiệm vụ học tập.
  • Trung thực: Báo cáo đúng kết quả hoạt động cá nhân và nhóm.
  • Trách nhiệm: Có trách nhiệm khi thực hiện nhiệm vụ được giao, đặc biệt khi làm việc nhóm.

4. Về năng lực số: Nêu cụ thể năng lực số mà học sinh cần đạt được trong bài học, quy định trong khung năng lực số.

  • Sử dụng và tạo nội dung số: Máy tính, GeoGebra, bảng tính khi phù hợp số đặc trưng đo xu thế trung tâm.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

Nêu cụ thể các thiết bị dạy học và học liệu được sử dụng trong bài dạy để tổ chức cho học sinh hoạt động nhằm đạt được mục tiêu, yêu cầu của bài dạy (muốn hình thành phẩm chất, năng lực nào thì hoạt động học phải tương ứng và phù hợp).

  • Sách giáo khoa Toán 10 tập 1 – Kết nối tri thức với cuộc sống (BÀI 13: CÁC SỐ ĐẶC TRƯNG ĐO XU THẾ TRUNG TÂM).
  • Máy tính, máy chiếu.
  • Phiếu học tập; bảng nhóm; máy tính cầm tay.

III. Tiến trình dạy học

1. Hoạt động 1: Mở đầu/Khởi động

Xác định vấn đề/nhiệm vụ học tập/Mở đầu (Ghi rõ tên thể hiện kết quả hoạt động)

Tình huống mở đầu SGK – số đặc trưng đo xu thế trung tâm.

a) Mục tiêu: Nêu mục tiêu giúp học sinh xác định được vấn đề/nhiệm vụ cụ thể cần giải quyết trong bài học hoặc xác định rõ cách thức giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ trong các hoạt động tiếp theo của bài học.

Kích hoạt kiến thức tiền đề và xác định nhiệm vụ học tập về số đặc trưng đo xu thế trung tâm.

b) Nội dung: Nêu rõ nội dung yêu cầu/nhiệm vụ cụ thể mà học sinh phải thực hiện (xử lí tình huống, câu hỏi, bài tập, thí nghiệm, thực hành…) để xác định vấn đề cần giải quyết/nhiệm vụ học tập cần thực hiện và đề xuất giải pháp giải quyết vấn đề/cách thức thực hiện nhiệm vụ.

  • Quan sát hình ảnh/tình huống mở đầu SGK bài «số đặc trưng đo xu thế trung tâm»; ghi nhận dữ kiện.
  • Thảo luận nhóm đôi: đặt câu hỏi «Cần học gì để giải quyết tình huống?»
  • Trả lời câu hỏi dẫn vào bài của SGK; nêu giả thuyết ban đầu.
  • Ghi vào vở dàn ý kiến thức cần tìm hiểu trong tiết học.

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

  • GV: Qua tình huống mở đầu SGK, em cần tìm hiểu điều gì về số đặc trưng đo xu thế trung tâm?
  • HS (mong đợi): Nêu 1–2 khái niệm hoặc kĩ năng trọng tâm của tiết (liên quan số đặc trưng đo xu thế trung tâm).
  • GV: Em đặt một câu hỏi muốn giải đáp trong bài học hôm nay?
  • HS (mong đợi): Câu hỏi gắn với dữ kiện SGK hoặc ví dụ mở đầu.

c) Sản phẩm: Trình bày cụ thể yêu cầu về nội dung và hình thức của sản phẩm hoạt động theo nội dung yêu cầu/nhiệm vụ mà học sinh phải hoàn thành: kết quả xử lí tình huống; đáp án của câu hỏi, bài tập; kết quả thí nghiệm, thực hành; trình bày, mô tả được vấn đề cần giải quyết hoặc nhiệm vụ học tập phải thực hiện tiếp theo và đề xuất giải pháp thực hiện.

Phiếu khởi động: câu trả lời, câu hỏi học sinh đặt ra, nhận định ban đầu.

d) Tổ chức thực hiện: Trình bày cụ thể các bước tổ chức hoạt động học cho học sinh từ chuyển giao nhiệm vụ, theo dõi, hướng dẫn, kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện nhiệm vụ thông qua sản phẩm học tập.

  • Giao nhiệm vụ: GV giao học sinh đọc/quan sát tình huống mở đầu SGK bài «số đặc trưng đo xu thế trung tâm»; trả lời câu hỏi khởi động; nêu rõ vấn đề/nhiệm vụ cần giải quyết trong tiết học và thời gian thảo luận (2–3 phút).
  • Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh quan sát/đọc SGK, thảo luận cặp hoặc nhóm; GV quan sát, gợi ý khi cần.
  • Báo cáo, thảo luận: Một số học sinh trình bày nhận định ban đầu; lớp bổ sung.
  • Kết luận, nhận định: GV chốt vấn đề/nhiệm vụ học tập của bài «số đặc trưng đo xu thế trung tâm» và chuyển sang hoạt động tiếp theo.

2. Hoạt động 2: 1. Số trung bình và trung vị

Hình thành kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực thi nhiệm vụ đặt ra từ Hoạt động 1 (Ghi rõ tên thể hiện kết quả hoạt động).

Nội dung SGK mục 1: Số trung bình và trung vị.

a) Mục tiêu: Nêu mục tiêu giúp học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập để chiếm lĩnh kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ đặt ra từ Hoạt động 1.

Học sinh nắm vững kiến thức «Số trung bình và trung vị» (bài số đặc trưng đo xu thế trung tâm).

b) Nội dung: Nêu rõ nội dung yêu cầu/nhiệm vụ cụ thể của học sinh làm việc với sách giáo khoa, thiết bị dạy học, học liệu cụ thể (đọc/xem/nghe/nói/làm) để chiếm lĩnh/vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề/nhiệm vụ học tập đã đặt ra từ Hoạt động 1.

  • Đọc SGK mục 1 – Số trung bình và trung vị; ghi chép định nghĩa, định lý, công thức trọng tâm.
  • Phân tích ví dụ SGK mục 1: trình bày lời giải từng bước, giải thích vì sao chọn cách đó.
  • Làm bài tập «Hỏi–đáp» và bài tập ngay sau mục 1 (nhận biết và vận dụng số trung bình và trung vị).
  • Thảo luận nhóm: so sánh cách giải khác nhau hoặc mở rộng nhỏ liên quan số trung bình và trung vị.

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

  • GV: Em nêu định nghĩa hoặc quy tắc trọng tâm trong phần «Số trung bình và trung vị»?
  • HS (mong đợi): Trích SGK đúng kí hiệu; minh họa bằng một ví dụ ngắn.
  • GV: Khi vận dụng «Số trung bình và trung vị», lỗi hay gặp là gì?
  • HS (mong đợi): Ví dụ: sai điều kiện áp dụng, nhầm kí hiệu hoặc bỏ bước kiểm tra.

c) Sản phẩm: Trình bày cụ thể về kiến thức mới/kết quả giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ học tập mà học sinh cần viết ra, trình bày được.

Vở ghi kiến thức mục 1; bài làm ví dụ và bài tập mục Số trung bình và trung vị.

d) Tổ chức thực hiện: Hướng dẫn, hỗ trợ, kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện hoạt động của học sinh.

  • Giao nhiệm vụ: GV giao học sinh đọc SGK mục «Số trung bình và trung vị» trong bài «số đặc trưng đo xu thế trung tâm»; ghi chép định nghĩa/kiến thức/kĩ năng trọng tâm; thảo luận nhóm và làm ví dụ hoặc bài tập nhận biết theo hướng dẫn; nêu rõ sản phẩm cần có (vở ghi/phiếu) và thời gian làm việc.
  • Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh đọc SGK, thảo luận, làm ví dụ/bài tập; GV hỗ trợ nhóm gặp khó khăn, nhắc tiến độ.
  • Báo cáo, thảo luận: Đại diện nhóm/cá nhân trình bày kết quả; lớp nhận xét, bổ sung.
  • Kết luận, nhận định: GV chốt kiến thức/kĩ năng trọng tâm của mục «Số trung bình và trung vị».

3. Hoạt động 3: 2. Tứ phân vị

Hình thành kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực thi nhiệm vụ đặt ra từ các hoạt động trước (Ghi rõ tên thể hiện kết quả hoạt động).

Nội dung SGK mục 2: Tứ phân vị.

a) Mục tiêu: Nêu mục tiêu giúp học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập để chiếm lĩnh kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ đặt ra từ các hoạt động trước.

Học sinh nắm vững kiến thức «Tứ phân vị» (bài số đặc trưng đo xu thế trung tâm).

b) Nội dung: Nêu rõ nội dung yêu cầu/nhiệm vụ cụ thể của học sinh làm việc với sách giáo khoa, thiết bị dạy học, học liệu cụ thể (đọc/xem/nghe/nói/làm) để chiếm lĩnh/vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề/nhiệm vụ học tập đã đặt ra từ các hoạt động trước.

  • Đọc SGK mục 2 – Tứ phân vị; ghi chép định nghĩa, định lý, công thức trọng tâm.
  • Phân tích ví dụ SGK mục 2: trình bày lời giải từng bước, giải thích vì sao chọn cách đó.
  • Làm bài tập «Hỏi–đáp» và bài tập ngay sau mục 2 (nhận biết và vận dụng tứ phân vị).
  • Thảo luận nhóm: so sánh cách giải khác nhau hoặc mở rộng nhỏ liên quan tứ phân vị.

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

  • GV: Em nêu định nghĩa hoặc quy tắc trọng tâm trong phần «Tứ phân vị»?
  • HS (mong đợi): Trích SGK đúng kí hiệu; minh họa bằng một ví dụ ngắn.
  • GV: Khi vận dụng «Tứ phân vị», lỗi hay gặp là gì?
  • HS (mong đợi): Ví dụ: sai điều kiện áp dụng, nhầm kí hiệu hoặc bỏ bước kiểm tra.

c) Sản phẩm: Trình bày cụ thể về kiến thức mới/kết quả giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ học tập mà học sinh cần viết ra, trình bày được.

Vở ghi kiến thức mục 2; bài làm ví dụ và bài tập mục Tứ phân vị.

d) Tổ chức thực hiện: Hướng dẫn, hỗ trợ, kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện hoạt động của học sinh.

  • Giao nhiệm vụ: GV giao học sinh đọc SGK mục «Tứ phân vị» trong bài «số đặc trưng đo xu thế trung tâm»; ghi chép định nghĩa/kiến thức/kĩ năng trọng tâm; thảo luận nhóm và làm ví dụ hoặc bài tập nhận biết theo hướng dẫn; nêu rõ sản phẩm cần có (vở ghi/phiếu) và thời gian làm việc.
  • Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh đọc SGK, thảo luận, làm ví dụ/bài tập; GV hỗ trợ nhóm gặp khó khăn, nhắc tiến độ.
  • Báo cáo, thảo luận: Đại diện nhóm/cá nhân trình bày kết quả; lớp nhận xét, bổ sung.
  • Kết luận, nhận định: GV chốt kiến thức/kĩ năng trọng tâm của mục «Tứ phân vị».

4. Hoạt động 4: 3. Mốt

Hình thành kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực thi nhiệm vụ đặt ra từ các hoạt động trước (Ghi rõ tên thể hiện kết quả hoạt động).

Nội dung SGK mục 3: Mốt.

a) Mục tiêu: Nêu mục tiêu giúp học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập để chiếm lĩnh kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ đặt ra từ các hoạt động trước.

Học sinh nắm vững kiến thức «Mốt» (bài số đặc trưng đo xu thế trung tâm).

b) Nội dung: Nêu rõ nội dung yêu cầu/nhiệm vụ cụ thể của học sinh làm việc với sách giáo khoa, thiết bị dạy học, học liệu cụ thể (đọc/xem/nghe/nói/làm) để chiếm lĩnh/vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề/nhiệm vụ học tập đã đặt ra từ các hoạt động trước.

  • Đọc SGK mục 3 – Mốt; ghi chép định nghĩa, định lý, công thức trọng tâm.
  • Phân tích ví dụ SGK mục 3: trình bày lời giải từng bước, giải thích vì sao chọn cách đó.
  • Làm bài tập «Hỏi–đáp» và bài tập ngay sau mục 3 (nhận biết và vận dụng mốt).
  • Thảo luận nhóm: so sánh cách giải khác nhau hoặc mở rộng nhỏ liên quan mốt.

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

  • GV: Em nêu định nghĩa hoặc quy tắc trọng tâm trong phần «Mốt»?
  • HS (mong đợi): Trích SGK đúng kí hiệu; minh họa bằng một ví dụ ngắn.
  • GV: Khi vận dụng «Mốt», lỗi hay gặp là gì?
  • HS (mong đợi): Ví dụ: sai điều kiện áp dụng, nhầm kí hiệu hoặc bỏ bước kiểm tra.

c) Sản phẩm: Trình bày cụ thể về kiến thức mới/kết quả giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ học tập mà học sinh cần viết ra, trình bày được.

Vở ghi kiến thức mục 3; bài làm ví dụ và bài tập mục Mốt.

d) Tổ chức thực hiện: Hướng dẫn, hỗ trợ, kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện hoạt động của học sinh.

  • Giao nhiệm vụ: GV giao học sinh đọc SGK mục «Mốt» trong bài «số đặc trưng đo xu thế trung tâm»; ghi chép định nghĩa/kiến thức/kĩ năng trọng tâm; thảo luận nhóm và làm ví dụ hoặc bài tập nhận biết theo hướng dẫn; nêu rõ sản phẩm cần có (vở ghi/phiếu) và thời gian làm việc.
  • Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh đọc SGK, thảo luận, làm ví dụ/bài tập; GV hỗ trợ nhóm gặp khó khăn, nhắc tiến độ.
  • Báo cáo, thảo luận: Đại diện nhóm/cá nhân trình bày kết quả; lớp nhận xét, bổ sung.
  • Kết luận, nhận định: GV chốt kiến thức/kĩ năng trọng tâm của mục «Mốt».

5. Hoạt động 5: Luyện tập kiến thức đã học

Nêu rõ mục tiêu vận dụng kiến thức đã học ở các hoạt động bên trên đây vào việc phát triển các kĩ năng gì cho học sinh.

Phần Luyện tập SGK – số đặc trưng đo xu thế trung tâm.

a) Mục tiêu: Nêu rõ mục tiêu vận dụng kiến thức đã học và yêu cầu phát triển các kĩ năng vận dụng kiến thức cho học sinh.

Củng cố và rèn kĩ năng vận dụng số đặc trưng đo xu thế trung tâm qua hệ bài tập SGK.

b) Nội dung: Nêu rõ nội dung cụ thể của hệ thống câu hỏi, bài tập, bài thực hành, thí nghiệm giao cho học sinh thực hiện.

  • Làm lần lượt các bài Luyện tập: nhận biết → vận dụng → nâng cao (theo thứ tự SGK).
  • Bài đơn giản làm cá nhân; bài có nhiều bước làm theo cặp.
  • Một số bài khó trình bày trên bảng: nêu phương pháp, lời giải từng bước.
  • Tự đánh giá bằng rubric: đúng kết quả, đúng lý luận, trình bày khoa học.

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

  • GV: Bài em vừa làm thuộc dạng nào? Nêu 2–3 bước giải chính.
  • HS (mong đợi): Phân loại bài và trình bày lời giải gắn số đặc trưng đo xu thế trung tâm.
  • GV: Em kiểm tra lại đáp số (hoặc đồ thị/hình vẽ) thế nào cho chắc chắn?
  • HS (mong đợi): Thay ngược, đối chiếu SGK hoặc so sánh với bạn cùng bàn.

c) Sản phẩm: Đáp án, lời giải của các câu hỏi, bài tập; các bài thực hành, thí nghiệm do học sinh thực hiện, viết báo cáo, thuyết trình.

Vở/phiếu luyện tập có lời giải đầy đủ; bài trình bày trên bảng (nếu có).

d) Tổ chức thực hiện: Nêu rõ cách thức giao nhiệm vụ cho học sinh; hướng dẫn hỗ trợ học sinh thực hiện; kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện.

  • Giao nhiệm vụ: GV giao học sinh làm các bài Luyện tập SGK của bài «số đặc trưng đo xu thế trung tâm» (từ cơ bản đến nâng cao); nêu rõ số bài/câu cần làm, hình thức (cá nhân hoặc cặp), cách trình bày và thời gian hoàn thành.
  • Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh làm bài theo yêu cầu; GV quan sát, hỗ trợ, nhắc hạn chế trao đổi ồn ào.
  • Báo cáo, thảo luận: Một số học sinh/nhóm trình bày lời giải trên bảng hoặc miệng; lớp nhận xét.
  • Kết luận, nhận định: GV chữa bài, chốt phương pháp và lỗi thường gặp khi luyện tập bài «số đặc trưng đo xu thế trung tâm».

6. Hoạt động 6: Bài tập thực tiễn phát triển năng lực

Phát triển được năng lực gì của học sinh thông qua nhiệm vụ/yêu cầu của bài tập vận dụng.

Phần Vận dụng SGK – số đặc trưng đo xu thế trung tâm.

a) Mục tiêu: Nêu rõ mục tiêu phát triển năng lực của học sinh thông qua nhiệm vụ/yêu cầu vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn (theo từng bài hoặc nhóm bài có nội dung phù hợp).

Phát triển năng lực mô hình hóa toán học qua bài tập thực tiễn về số đặc trưng đo xu thế trung tâm.

b) Nội dung: Mô tả rõ yêu cầu học sinh phát hiện/đề xuất các vấn đề/tình huống trong thực tiễn gắn với nội dung bài học và vận dụng kiến thức mới học để giải quyết.

  • Chọn tình huống thực tiễn gần gũi và vận dụng số đặc trưng đo xu thế trung tâm để giải quyết (theo bài Vận dụng SGK nếu có).
  • Lập sơ đồ/bảng dữ liệu; nêu giả thiết và điều kiện của mô hình.
  • Trình bày lời giải: mô hình → tính toán → kết luận trong ngữ cảnh.
  • Thảo luận hạn chế của mô hình và đề xuất cải tiến (nếu có).

Trao đổi GV – HS (gợi ý):

  • GV: Bài vận dụng liên hệ thực tế nào với kiến thức bài học?
  • HS (mong đợi): Nêu mô hình toán (phương trình, hàm số, tọa độ…) và giả thiết hợp lý.
  • GV: Kết quả có ý nghĩa trong bối cảnh bài toán không?
  • HS (mong đợi): Giải thích đơn vị đo và kiểm tra tính hợp lý của đáp số.

c) Sản phẩm: Nêu rõ yêu cầu về nội dung và hình thức báo cáo phát hiện và giải quyết tình huống/vấn đề trong thực tiễn.

Báo cáo 1–2 trang hoặc poster nhóm; có hình vẽ/số liệu minh họa.

d) Tổ chức thực hiện: Giao cho học sinh thực hiện ngoài giờ học trên lớp và nộp báo cáo để trao đổi, chia sẻ và đánh giá vào các thời điểm phù hợp trong kế hoạch giáo dục môn học/hoạt động giáo dục của giáo viên.

  • Giao nhiệm vụ: GV giao học sinh thực hiện nhiệm vụ vận dụng/thực tiễn gắn bài «số đặc trưng đo xu thế trung tâm» (theo SGK hoặc phiếu); nêu rõ sản phẩm cần nộp (báo cáo ngắn/bài giải/sản phẩm), tiêu chí đánh giá và thời hạn hoàn thành (trên lớp hoặc ngoài giờ).
  • Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh thực hiện nhiệm vụ; GV hướng dẫn tiêu chí và hỗ trợ định hướng.
  • Báo cáo, thảo luận: Chia sẻ hướng làm hoặc sản phẩm mẫu (nếu làm trên lớp); lớp góp ý.
  • Kết luận, nhận định: GV chốt yêu cầu vận dụng và cách nộp/đánh giá sản phẩm bài «số đặc trưng đo xu thế trung tâm».