I. Mục tiêu
1. Về kiến thức: Nêu cụ thể nội dung kiến thức học sinh cần học trong bài theo yêu cầu cần đạt của nội dung giáo dục/chủ đề tương ứng trong chương trình môn học/hoạt động giáo dục.
- Nêu được khái niệm hàm trong bảng tính và lợi ích so với công thức thông thường (theo SGK).
- Nêu và sử dụng được một số hàm tính toán cơ bản (SUM, AVERAGE, MAX, MIN hoặc theo SGK).
- Thực hành tính toán trên dữ liệu trồng cây thực tế của dự án Trường học xanh bằng hàm.
2. Về năng lực: Nêu cụ thể yêu cầu học sinh làm được gì (biểu hiện cụ thể của năng lực chung và năng lực đặc thù môn học cần phát triển) trong hoạt động học để chiếm lĩnh và vận dụng kiến thức theo yêu cầu cần đạt của chương trình môn học/hoạt động giáo dục.
Năng lực đặc thù (Tin học):
- Chọn và sử dụng hàm phù hợp để tính tổng, trung bình, giá trị lớn nhất/nhỏ nhất trên dải ô.
- Áp dụng hàm vào bảng tính quản lý dữ liệu trồng cây dự án Trường học xanh.
- Kiểm tra và sửa lỗi cú pháp hàm (#NAME?, #VALUE?,…).
Năng lực chung:
- Tư duy logic: Xác định loại tính toán cần thiết và chọn hàm tương ứng.
- Giải quyết vấn đề: Khắc phục lỗi hàm do sai tên, sai vùng tham chiếu.
- Tự chủ và tự học: Tự thực hành theo SGK và hoàn thành bài vận dụng.
3. Về phẩm chất: Nêu cụ thể yêu cầu về hành vi, thái độ (biểu hiện cụ thể của phẩm chất cần phát triển gắn với nội dung bài dạy) của học sinh trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ học tập và vận dụng kiến thức vào cuộc sống.
- Trách nhiệm: Nhập và kiểm tra số liệu trồng cây chính xác trước khi dùng hàm tính.
- Chăm chỉ: Kiên trì thử hàm và chỉnh sửa đến khi kết quả đúng.
- Trung thực: Tự thực hiện bài thực hành; báo cáo kết quả trung thực.
4. Về năng lực số: Nêu cụ thể năng lực số mà học sinh cần đạt được trong bài học, quy định trong khung năng lực số.
- Giải quyết vấn đề bằng tư duy tính toán: Dùng hàm để xử lý nhanh tập dữ liệu lớn.
- Sáng tạo nội dung số: Xây dựng bảng tính thống kê trồng cây có hàm tính toán.
- Hiểu biết số: Hiểu hàm là công cụ có sẵn giúp tính toán hiệu quả trên bảng tính.
II. Thiết bị dạy học và học liệu
Nêu cụ thể các thiết bị dạy học và học liệu được sử dụng trong bài dạy để tổ chức cho học sinh hoạt động nhằm đạt được mục tiêu, yêu cầu của bài dạy (muốn hình thành phẩm chất, năng lực nào thì hoạt động học phải tương ứng và phù hợp).
- Sách giáo khoa Tin học 7 (Chủ đề bảng tính – Bài 8: Công cụ hỗ trợ tính toán).
- Phòng máy tính đã cài phần mềm bảng tính; máy chiếu để demo hàm.
- File bảng tính dữ liệu trồng cây thực tế dự án Trường học xanh (từ bài trước hoặc file mẫu).
- Phiếu học tập: cấu trúc hàm; bảng tra cứu hàm SUM, AVERAGE, MAX, MIN.
- Bảng số liệu trồng cây theo khu vực/loại cây (in hoặc chiếu).
III. Tiến trình dạy học
1. Hoạt động 1: Mở đầu/Khởi động
Xác định vấn đề/nhiệm vụ học tập/Mở đầu (Ghi rõ tên thể hiện kết quả hoạt động)
Hoạt động khởi động: từ bảng tính Trường học xanh đã có công thức – đặt vấn đề khi dữ liệu nhiều dòng, làm thế nào tính tổng/trung bình nhanh hơn mà không viết từng phép cộng.
a) Mục tiêu: Nêu mục tiêu giúp học sinh xác định được vấn đề/nhiệm vụ cụ thể cần giải quyết trong bài học hoặc xác định rõ cách thức giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ trong các hoạt động tiếp theo của bài học.
Giúp học sinh nhận ra hạn chế khi dùng công thức cộng từng ô với bảng dữ liệu lớn; xác định nhu cầu dùng hàm – công cụ hỗ trợ tính toán có sẵn trên bảng tính.
b) Nội dung: Nêu rõ nội dung yêu cầu/nhiệm vụ cụ thể mà học sinh phải thực hiện (xử lí tình huống, câu hỏi, bài tập, thí nghiệm, thực hành…) để xác định vấn đề cần giải quyết/nhiệm vụ học tập cần thực hiện và đề xuất giải pháp giải quyết vấn đề/cách thức thực hiện nhiệm vụ.
Giáo viên chiếu bảng 20+ dòng số cây đã trồng và hỏi: Tính tổng bằng =A1+A2+… mất bao lâu? Có cách nào nhanh hơn?
Học sinh thảo luận cặp:
- Em cần tính những gì từ dữ liệu trồng cây (tổng, trung bình, cao nhất,…)?
- Theo em, “hàm” trong bảng tính là gì?
- Hôm nay cần học những hàm nào?
c) Sản phẩm: Trình bày cụ thể yêu cầu về nội dung và hình thức của sản phẩm hoạt động theo nội dung yêu cầu/nhiệm vụ mà học sinh phải hoàn thành: kết quả xử lí tình huống; đáp án của câu hỏi, bài tập; kết quả thí nghiệm, thực hành; trình bày, mô tả được vấn đề cần giải quyết hoặc nhiệm vụ học tập phải thực hiện tiếp theo và đề xuất giải pháp thực hiện.
- Ý kiến về lợi ích dùng hàm thay cho công thức dài.
- Nêu nhiệm vụ: học khái niệm hàm, hàm cơ bản và thực hành trên dữ liệu trồng cây Trường học xanh.
d) Tổ chức thực hiện: Trình bày cụ thể các bước tổ chức hoạt động học cho học sinh từ chuyển giao nhiệm vụ, theo dõi, hướng dẫn, kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện nhiệm vụ thông qua sản phẩm học tập.
- Giao nhiệm vụ: Giáo viên chiếu bảng dữ liệu lớn; đặt câu hỏi so sánh công thức dài – hàm.
- Thực hiện: Học sinh thảo luận cặp 2–3 phút.
- Báo cáo, thảo luận: Vài học sinh chia sẻ; lớp bổ sung.
- Kết luận, nhận định: Giáo viên chốt vấn đề; chuyển Hoạt động 2.
2. Hoạt động 2: 1. Hàm trong bảng tính.
Hình thành kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực thi nhiệm vụ đặt ra từ Hoạt động 1 (Ghi rõ tên thể hiện kết quả hoạt động).
Nội dung SGK: 1. Hàm trong bảng tính – khái niệm, cấu trúc hàm (=Tên_hàm(tham số)), lợi ích so với công thức thông thường.
a) Mục tiêu: Nêu mục tiêu giúp học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập để chiếm lĩnh kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ đặt ra từ Hoạt động 1.
Học sinh nêu được hàm là gì; nhận biết cấu trúc hàm (=Tên_hàm(dải ô hoặc tham số)); phân biệt hàm và công thức tự viết.
b) Nội dung: Nêu rõ nội dung yêu cầu/nhiệm vụ cụ thể của học sinh làm việc với sách giáo khoa, thiết bị dạy học, học liệu cụ thể (đọc/xem/nghe/nói/làm) để chiếm lĩnh/vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề/nhiệm vụ học tập đã đặt ra từ Hoạt động 1.
- Đọc SGK mục “1. Hàm trong bảng tính”.
- Thảo luận nhóm: ghi định nghĩa hàm; chỉ ra tên hàm, dấu ngoặc, tham số trong ví dụ SGK.
- Quan sát trên máy/chiếu: nhập thử một hàm đơn giản; xem gợi ý hàm khi gõ.
c) Sản phẩm: Trình bày cụ thể về kiến thức mới/kết quả giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ học tập mà học sinh cần viết ra, trình bày được.
- Ghi chú khái niệm và cấu trúc hàm.
- Phiếu nhận diện các thành phần của hàm trong ví dụ.
d) Tổ chức thực hiện: Hướng dẫn, hỗ trợ, kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện hoạt động của học sinh.
- Giao nhiệm vụ: Giáo viên hướng dẫn đọc SGK mục 1; demo cấu trúc hàm.
- Thực hiện: Học sinh đọc – thảo luận – điền phiếu.
- Báo cáo, thảo luận: Đại diện nhóm trình bày định nghĩa và cấu trúc hàm.
- Kết luận, nhận định: Giáo viên chốt khái niệm hàm; chuyển Hoạt động 3.
3. Hoạt động 3: 2. Một số hàm tính toán cơ bản.
Hình thành kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực thi nhiệm vụ đặt ra từ các hoạt động trước (Ghi rõ tên thể hiện kết quả hoạt động).
Nội dung SGK: 2. Một số hàm tính toán cơ bản – SUM (tổng), AVERAGE (trung bình), MAX, MIN và cách nhập dải ô làm tham số.
a) Mục tiêu: Nêu mục tiêu giúp học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập để chiếm lĩnh kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ đặt ra từ các hoạt động trước.
Học sinh sử dụng được các hàm SUM, AVERAGE, MAX, MIN (theo SGK) để tính toán trên dải ô số liệu mẫu.
b) Nội dung: Nêu rõ nội dung yêu cầu/nhiệm vụ cụ thể của học sinh làm việc với sách giáo khoa, thiết bị dạy học, học liệu cụ thể (đọc/xem/nghe/nói/làm) để chiếm lĩnh/vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề/nhiệm vụ học tập đã đặt ra từ các hoạt động trước.
- Đọc SGK mục “2. Một số hàm tính toán cơ bản”.
- Thực hành trên máy với bảng số cây mẫu:
- =SUM(dải ô) – tính tổng số cây.
- =AVERAGE(dải ô) – tính trung bình.
- =MAX(dải ô), =MIN(dải ô) – tìm giá trị lớn nhất/nhỏ nhất.
- Chọn dải ô bằng chuột hoặc gõ tham chiếu (A2:A10).
c) Sản phẩm: Trình bày cụ thể về kiến thức mới/kết quả giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ học tập mà học sinh cần viết ra, trình bày được.
- Bảng tra cứu hàm: tên – công dụng – ví dụ cú pháp.
- Trang tính mẫu đã dùng 4 hàm cơ bản và có kết quả đúng.
d) Tổ chức thực hiện: Hướng dẫn, hỗ trợ, kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện hoạt động của học sinh.
- Giao nhiệm vụ: Giáo viên demo từng hàm; phát bảng số liệu mẫu.
- Thực hiện: Học sinh thực hành theo SGK. Giáo viên hỗ trợ lỗi #NAME?, sai dải ô.
- Báo cáo, thảo luận: So sánh kết quả hàm SUM với cộng tay vài ô đầu.
- Kết luận, nhận định: Giáo viên chốt công dụng từng hàm; chuyển thực hành.
4. Hoạt động 4: 3. Thực hành: Tính toán trên dữ liệu trồng cây thực tế .
Hình thành kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực thi nhiệm vụ đặt ra từ các hoạt động trước (Ghi rõ tên thể hiện kết quả hoạt động).
Nội dung SGK: 3. Thực hành: Tính toán trên dữ liệu trồng cây thực tế – áp dụng hàm vào bảng tính dự án Trường học xanh, tính tổng/trung bình/max/min và lưu file.
a) Mục tiêu: Nêu mục tiêu giúp học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập để chiếm lĩnh kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ đặt ra từ các hoạt động trước.
Học sinh hoàn thành bảng thống kê trồng cây thực tế dự án Trường học xanh bằng các hàm cơ bản; lưu file đúng quy ước.
b) Nội dung: Nêu rõ nội dung yêu cầu/nhiệm vụ cụ thể của học sinh làm việc với sách giáo khoa, thiết bị dạy học, học liệu cụ thể (đọc/xem/nghe/nói/làm) để chiếm lĩnh/vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề/nhiệm vụ học tập đã đặt ra từ các hoạt động trước.
- Đọc SGK mục “3. Thực hành: Tính toán trên dữ liệu trồng cây thực tế”.
- Mở file bảng tính Trường học xanh (từ bài 6–7 hoặc file mẫu giáo viên cung cấp).
- Thực hành:
- Dùng SUM tính tổng số cây đã trồng theo cột dữ liệu.
- Dùng AVERAGE tính trung bình số cây mỗi khu vực/loại.
- Dùng MAX, MIN tìm khu vực trồng nhiều/ít nhất.
- Đặt nhãn kết quả (Tổng cộng, Trung bình,…) và lưu file (ví dụ: Bai8_Ham_CayTrong_HoTen).
c) Sản phẩm: Trình bày cụ thể về kiến thức mới/kết quả giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ học tập mà học sinh cần viết ra, trình bày được.
- File bảng tính trồng cây thực tế với các hàm SUM, AVERAGE, MAX, MIN cho kết quả đúng.
- Checklist: chọn dải ô – nhập hàm – kiểm tra – lưu file.
d) Tổ chức thực hiện: Hướng dẫn, hỗ trợ, kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện hoạt động của học sinh.
- Giao nhiệm vụ: Giáo viên nêu yêu cầu thống kê; cung cấp/mở file dữ liệu.
- Thực hiện: Học sinh thực hành cá nhân/cặp. Giáo viên hỗ trợ sửa lỗi hàm.
- Báo cáo, thảo luận: Demo 2–3 file; đối chiếu kết quả tổng/trung bình.
- Kết luận, nhận định: Giáo viên chốt quy trình dùng hàm; chuyển luyện tập.
5. Hoạt động 5: Luyện tập kiến thức đã học
Nêu rõ mục tiêu vận dụng kiến thức đã học ở các hoạt động bên trên đây vào việc phát triển các kĩ năng gì cho học sinh.
Phần Luyện tập SGK: củng cố khái niệm hàm và kỹ năng dùng SUM, AVERAGE, MAX, MIN.
a) Mục tiêu: Nêu rõ mục tiêu vận dụng kiến thức đã học và yêu cầu phát triển các kĩ năng vận dụng kiến thức cho học sinh.
Học sinh vận dụng kiến thức trả lời câu hỏi về hàm; viết đúng cú pháp hàm cho tình huống mới; phát triển kỹ năng chọn hàm phù hợp.
b) Nội dung: Nêu rõ nội dung cụ thể của hệ thống câu hỏi, bài tập, bài thực hành, thí nghiệm giao cho học sinh thực hiện.
- Câu hỏi: hàm khác công thức ở điểm nào? SUM và AVERAGE dùng khi nào?
- Bài tập: cho dải số liệu, viết hàm tính tổng và trung bình.
- Bài tập sửa lỗi: phát hiện hàm sai tên hoặc sai dải ô trong bảng mẫu.
c) Sản phẩm: Đáp án, lời giải của các câu hỏi, bài tập; các bài thực hành, thí nghiệm do học sinh thực hiện, viết báo cáo, thuyết trình.
- Phiếu luyện tập/lời giải đúng.
- File bảng tính đã sửa lỗi hàm theo yêu cầu.
d) Tổ chức thực hiện: Nêu rõ cách thức giao nhiệm vụ cho học sinh; hướng dẫn hỗ trợ học sinh thực hiện; kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện.
- Giao nhiệm vụ: Giáo viên giao bài luyện tập SGK.
- Thực hiện: Học sinh làm lý thuyết và thực hành trên máy.
- Báo cáo, thảo luận: Chữa nhanh; giải thích cách chọn hàm.
- Kết luận, nhận định: Giáo viên củng cố; giao bài vận dụng.
6. Hoạt động 6: Bài tập thực tiễn phát triển năng lực
Phát triển được năng lực gì của học sinh thông qua nhiệm vụ/yêu cầu của bài tập vận dụng.
Phần Vận dụng: học sinh mở rộng thống kê dự án Trường học xanh bằng hàm, phân tích số liệu trồng cây thực tế và trình bày nhận xét ngắn.
a) Mục tiêu: Nêu rõ mục tiêu phát triển năng lực của học sinh thông qua nhiệm vụ/yêu cầu vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn (theo từng bài hoặc nhóm bài có nội dung phù hợp).
Phát triển năng lực phân tích dữ liệu số: học sinh tự thu thập/cập nhật số liệu trồng cây, dùng hàm thống kê và rút ra nhận xét phục vụ dự án Trường học xanh.
b) Nội dung: Mô tả rõ yêu cầu học sinh phát hiện/đề xuất các vấn đề/tình huống trong thực tiễn gắn với nội dung bài học và vận dụng kiến thức mới học để giải quyết.
Học sinh chọn một nhiệm vụ (ngoài giờ):
- Nhiệm vụ 1: Cập nhật số liệu trồng cây thực tế mới nhất; dùng SUM, AVERAGE, MAX, MIN; viết 3–5 câu nhận xét (khu vực nào trồng nhiều nhất, trung bình bao nhiêu cây,…).
- Nhiệm vụ 2: Thêm cột dữ liệu mới (ví dụ: số cây sống sót) và dùng hàm tính tỷ lệ hoặc so sánh.
- Nhiệm vụ 3: Lập báo cáo thống kê 1 trang kèm ảnh chụp bảng tính có hàm và giải thích ý nghĩa từng chỉ số.
c) Sản phẩm: Nêu rõ yêu cầu về nội dung và hình thức báo cáo phát hiện và giải quyết tình huống/vấn đề trong thực tiễn.
- File bảng tính thống kê trồng cây với hàm và dữ liệu thực tế.
- Báo cáo/nhận xét ngắn về kết quả thống kê (nếu chọn nhiệm vụ 1 hoặc 3).
d) Tổ chức thực hiện: Giao cho học sinh thực hiện ngoài giờ học trên lớp và nộp báo cáo để trao đổi, chia sẻ và đánh giá vào các thời điểm phù hợp trong kế hoạch giáo dục môn học/hoạt động giáo dục của giáo viên.
- Giao nhiệm vụ: Giáo viên giao bài vận dụng; nêu tiêu chí (hàm đúng, dữ liệu hợp lý, nhận xét rõ).
- Thực hiện: Học sinh làm ngoài giờ hoặc tại phòng máy.
- Báo cáo, thảo luận: Thu sản phẩm; trình bày thống kê tiêu biểu phục vụ dự án Trường học xanh.
- Kết luận, nhận định: Giáo viên khen phân tích có ích; định hướng bài trình bày bảng tính tiếp theo.