I. Mục tiêu
1. Về kiến thức: Nêu cụ thể nội dung kiến thức học sinh cần học trong bài theo yêu cầu cần đạt của nội dung giáo dục/chủ đề tương ứng trong chương trình môn học/hoạt động giáo dục.
- Nhận biết được giao diện phần mềm bảng tính: thanh tiêu đề, thanh công cụ, vùng làm việc, ô tính, hàng, cột, trang tính (theo SGK).
- Nêu được cách nhập, chỉnh sửa dữ liệu trong ô tính; một số thao tác định dạng cơ bản (phông chữ, cỡ chữ, căn lề, màu nền,…).
- Thực hành nhập được thông tin khảo sát dự án Trường học xanh vào trang tính theo yêu cầu SGK.
2. Về năng lực: Nêu cụ thể yêu cầu học sinh làm được gì (biểu hiện cụ thể của năng lực chung và năng lực đặc thù môn học cần phát triển) trong hoạt động học để chiếm lĩnh và vận dụng kiến thức theo yêu cầu cần đạt của chương trình môn học/hoạt động giáo dục.
Năng lực đặc thù (Tin học):
- Sử dụng được phần mềm bảng tính để nhập và trình bày dữ liệu dạng bảng.
- Thực hiện được các thao tác nhập liệu, chỉnh sửa và định dạng cơ bản trên trang tính.
- Lưu được file bảng tính đúng quy ước tên và thư mục.
Năng lực chung:
- Giao tiếp và hợp tác: Trao đổi khi thực hành nhập dữ liệu khảo sát dự án Trường học xanh.
- Giải quyết vấn đề: Tự khắc phục lỗi nhập liệu, chọn sai ô, chưa lưu file.
- Tự chủ và tự học: Tự thực hành theo hướng dẫn SGK và hoàn thành bài vận dụng.
3. Về phẩm chất: Nêu cụ thể yêu cầu về hành vi, thái độ (biểu hiện cụ thể của phẩm chất cần phát triển gắn với nội dung bài dạy) của học sinh trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ học tập và vận dụng kiến thức vào cuộc sống.
- Trách nhiệm: Làm việc đúng quy định phòng máy; lưu file đúng tên/thư mục; không sửa/xóa sản phẩm của bạn.
- Chăm chỉ: Nhập dữ liệu cẩn thận, kiểm tra lại trước khi lưu.
- Trung thực: Tự thực hiện bài thực hành; ghi rõ phần mình làm.
4. Về năng lực số: Nêu cụ thể năng lực số mà học sinh cần đạt được trong bài học, quy định trong khung năng lực số.
- Hiểu biết số: Hiểu vai trò phần mềm bảng tính trong tổ chức và trình bày dữ liệu.
- Sáng tạo nội dung số: Tạo và lưu được file bảng tính chứa dữ liệu khảo sát dự án Trường học xanh.
- An toàn số: Sử dụng máy đúng quy định; lưu trữ file an toàn.
II. Thiết bị dạy học và học liệu
Nêu cụ thể các thiết bị dạy học và học liệu được sử dụng trong bài dạy để tổ chức cho học sinh hoạt động nhằm đạt được mục tiêu, yêu cầu của bài dạy (muốn hình thành phẩm chất, năng lực nào thì hoạt động học phải tương ứng và phù hợp).
- Sách giáo khoa Tin học 7 (Chủ đề bảng tính – Bài 6: Làm quen với phần mềm bảng tính).
- Phòng máy tính đã cài phần mềm bảng tính theo SGK (ví dụ Microsoft Excel hoặc tương đương); máy chiếu để demo.
- File mẫu bảng tính khảo sát dự án Trường học xanh (nếu cần) và thư mục lưu bài thực hành.
- Phiếu học tập: nhận diện giao diện bảng tính; checklist thao tác nhập và định dạng dữ liệu.
- Bảng dữ liệu mẫu khảo sát ý kiến về dự án Trường học xanh (in hoặc chiếu).
III. Tiến trình dạy học
1. Hoạt động 1: Mở đầu/Khởi động
Xác định vấn đề/nhiệm vụ học tập/Mở đầu (Ghi rõ tên thể hiện kết quả hoạt động)
Hoạt động khởi động: từ nhu cầu thu thập và trình bày thông tin khảo sát dự án Trường học xanh – đặt vấn đề cần công cụ nào để lưu trữ, trình bày dữ liệu dạng bảng hiệu quả.
a) Mục tiêu: Nêu mục tiêu giúp học sinh xác định được vấn đề/nhiệm vụ cụ thể cần giải quyết trong bài học hoặc xác định rõ cách thức giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ trong các hoạt động tiếp theo của bài học.
Giúp học sinh xác định vấn đề: Dự án Trường học xanh cần thu thập nhiều thông tin (ý kiến, số liệu). Làm thế nào để ghi và trình bày các thông tin đó gọn gàng, dễ theo dõi? Phần mềm bảng tính hỗ trợ việc này như thế nào?
b) Nội dung: Nêu rõ nội dung yêu cầu/nhiệm vụ cụ thể mà học sinh phải thực hiện (xử lí tình huống, câu hỏi, bài tập, thí nghiệm, thực hành…) để xác định vấn đề cần giải quyết/nhiệm vụ học tập cần thực hiện và đề xuất giải pháp giải quyết vấn đề/cách thức thực hiện nhiệm vụ.
Giáo viên chiếu mẫu bảng khảo sát giấy và bảng tính điện tử cùng nội dung.
Học sinh thảo luận theo cặp:
- So sánh ghi trên giấy và trên bảng tính: ưu điểm của bảng tính?
- Em đã từng dùng phần mềm bảng tính chưa? Dùng để làm gì?
- Hôm nay cần học những thao tác cơ bản nào trên bảng tính?
c) Sản phẩm: Trình bày cụ thể yêu cầu về nội dung và hình thức của sản phẩm hoạt động theo nội dung yêu cầu/nhiệm vụ mà học sinh phải hoàn thành: kết quả xử lí tình huống; đáp án của câu hỏi, bài tập; kết quả thí nghiệm, thực hành; trình bày, mô tả được vấn đề cần giải quyết hoặc nhiệm vụ học tập phải thực hiện tiếp theo và đề xuất giải pháp thực hiện.
- Ý kiến về vai trò bảng tính trong tổ chức dữ liệu.
- Nêu được nhiệm vụ: làm quen giao diện, nhập/định dạng dữ liệu và thực hành khảo sát Trường học xanh.
d) Tổ chức thực hiện: Trình bày cụ thể các bước tổ chức hoạt động học cho học sinh từ chuyển giao nhiệm vụ, theo dõi, hướng dẫn, kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện nhiệm vụ thông qua sản phẩm học tập.
- Giao nhiệm vụ: Giáo viên chiếu so sánh bảng giấy – bảng tính; ghi câu hỏi định hướng.
- Thực hiện: Học sinh trao đổi theo cặp 2–3 phút.
- Báo cáo, thảo luận: 2–3 cặp chia sẻ; lớp bổ sung.
- Kết luận, nhận định: Giáo viên chốt vấn đề; chuyển sang Hoạt động 2.
2. Hoạt động 2: 1. Giao diện phần mềm bảng tính.
Hình thành kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực thi nhiệm vụ đặt ra từ Hoạt động 1 (Ghi rõ tên thể hiện kết quả hoạt động).
Nội dung SGK: 1. Giao diện phần mềm bảng tính – các thành phần giao diện, ô tính, hàng, cột, trang tính, cách mở/tạo file mới.
a) Mục tiêu: Nêu mục tiêu giúp học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập để chiếm lĩnh kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ đặt ra từ Hoạt động 1.
Học sinh nhận biết được các thành phần giao diện phần mềm bảng tính; mở được file mới và chỉ đúng tên vùng ô tính, hàng, cột.
b) Nội dung: Nêu rõ nội dung yêu cầu/nhiệm vụ cụ thể của học sinh làm việc với sách giáo khoa, thiết bị dạy học, học liệu cụ thể (đọc/xem/nghe/nói/làm) để chiếm lĩnh/vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề/nhiệm vụ học tập đã đặt ra từ Hoạt động 1.
- Học sinh đọc SGK mục “1. Giao diện phần mềm bảng tính”.
- Thảo luận và thực hành trên máy:
- Mở phần mềm bảng tính; tạo workbook/trang tính mới.
- Chỉ ra thanh tiêu đề, thanh công cụ, vùng làm việc, ô tính đang chọn, hàng, cột.
- Điền phiếu nhận diện giao diện theo yêu cầu SGK.
c) Sản phẩm: Trình bày cụ thể về kiến thức mới/kết quả giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ học tập mà học sinh cần viết ra, trình bày được.
- Phiếu nhận diện giao diện bảng tính đã điền đầy đủ.
- File bảng tính mới đã mở trên máy.
d) Tổ chức thực hiện: Hướng dẫn, hỗ trợ, kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện hoạt động của học sinh.
- Giao nhiệm vụ: Giáo viên demo giao diện; phát phiếu nhận diện.
- Thực hiện: Học sinh đọc SGK – quan sát – thực hành trên máy.
- Báo cáo, thảo luận: Học sinh chỉ tên các thành phần giao diện trên màn chiếu.
- Kết luận, nhận định: Giáo viên chốt khái niệm ô, hàng, cột, trang tính; chuyển sang Hoạt động 3.
3. Hoạt động 3: 2. Nhập, chỉnh sửa và định dạng dữ liệu trong trang tính.
Hình thành kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực thi nhiệm vụ đặt ra từ các hoạt động trước (Ghi rõ tên thể hiện kết quả hoạt động).
Nội dung SGK: 2. Nhập, chỉnh sửa và định dạng dữ liệu trong trang tính – nhập văn bản/số, sửa/xóa, định dạng phông chữ, căn lề, màu sắc cơ bản.
a) Mục tiêu: Nêu mục tiêu giúp học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập để chiếm lĩnh kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ đặt ra từ các hoạt động trước.
Học sinh thực hiện được nhập, chỉnh sửa dữ liệu trong ô tính; áp dụng được một số định dạng cơ bản để trình bày dữ liệu rõ ràng.
b) Nội dung: Nêu rõ nội dung yêu cầu/nhiệm vụ cụ thể của học sinh làm việc với sách giáo khoa, thiết bị dạy học, học liệu cụ thể (đọc/xem/nghe/nói/làm) để chiếm lĩnh/vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề/nhiệm vụ học tập đã đặt ra từ các hoạt động trước.
- Học sinh đọc SGK mục “2. Nhập, chỉnh sửa và định dạng dữ liệu trong trang tính”.
- Thực hành trên máy:
- Nhập văn bản, số vào các ô; sửa, xóa nội dung.
- Định dạng tiêu đề bảng (in đậm, căn giữa, tô màu nền tiêu đề).
- Thử nhập mẫu vài dòng dữ liệu khảo sát Trường học xanh.
c) Sản phẩm: Trình bày cụ thể về kiến thức mới/kết quả giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ học tập mà học sinh cần viết ra, trình bày được.
- Trang tính có dữ liệu mẫu đã nhập và định dạng cơ bản.
- Checklist thao tác nhập/chỉnh sửa/định dạng đã hoàn thành.
d) Tổ chức thực hiện: Hướng dẫn, hỗ trợ, kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện hoạt động của học sinh.
- Giao nhiệm vụ: Giáo viên demo thao tác nhập và định dạng; nêu yêu cầu thực hành.
- Thực hiện: Học sinh thực hành theo SGK. Giáo viên hỗ trợ khi nhập sai ô, chưa biết định dạng.
- Báo cáo, thảo luận: Vài học sinh trình bày kết quả định dạng trên màn chiếu.
- Kết luận, nhận định: Giáo viên chốt các thao tác cơ bản; chuyển sang thực hành chính thức.
4. Hoạt động 4: 3. Thực hành: Nhập thông tin khảo sát dự án Trường học xanh.
Hình thành kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực thi nhiệm vụ đặt ra từ các hoạt động trước (Ghi rõ tên thể hiện kết quả hoạt động).
Nội dung SGK: 3. Thực hành: Nhập thông tin khảo sát dự án Trường học xanh – tạo bảng khảo sát, nhập dữ liệu mẫu, định dạng và lưu file.
a) Mục tiêu: Nêu mục tiêu giúp học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập để chiếm lĩnh kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ đặt ra từ các hoạt động trước.
Học sinh hoàn thành bảng khảo sát dự án Trường học xanh trên bảng tính theo hướng dẫn SGK; lưu file đúng quy ước.
b) Nội dung: Nêu rõ nội dung yêu cầu/nhiệm vụ cụ thể của học sinh làm việc với sách giáo khoa, thiết bị dạy học, học liệu cụ thể (đọc/xem/nghe/nói/làm) để chiếm lĩnh/vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề/nhiệm vụ học tập đã đặt ra từ các hoạt động trước.
- Học sinh đọc SGK mục “3. Thực hành: Nhập thông tin khảo sát dự án Trường học xanh”.
- Thực hành trên máy (cá nhân hoặc theo cặp):
- Tạo tiêu đề bảng khảo sát (ví dụ: Khảo sát ý kiến về dự án Trường học xanh).
- Nhập các cột dữ liệu theo SGK (STT, họ tên, lớp, ý kiến/đánh giá,…).
- Nhập ít nhất 5–10 dòng dữ liệu mẫu; định dạng tiêu đề và căn chỉnh bảng.
- Lưu file theo quy ước (ví dụ: Bai6_KhaoSat_THX_HoTen).
c) Sản phẩm: Trình bày cụ thể về kiến thức mới/kết quả giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ học tập mà học sinh cần viết ra, trình bày được.
- File bảng tính khảo sát Trường học xanh đã nhập dữ liệu và định dạng cơ bản.
- File đã lưu đúng tên và thư mục quy định.
d) Tổ chức thực hiện: Hướng dẫn, hỗ trợ, kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện hoạt động của học sinh.
- Giao nhiệm vụ: Giáo viên nêu yêu cầu bảng khảo sát; demo nhanh cấu trúc bảng; nhắc quy định phòng máy.
- Thực hiện: Học sinh thực hành theo SGK. Giáo viên đi quanh hỗ trợ.
- Báo cáo, thảo luận: Chọn 2–3 sản phẩm trình bày; lớp nhận xét.
- Kết luận, nhận định: Giáo viên chốt quy trình nhập liệu – định dạng – lưu file; chuyển sang luyện tập.
5. Hoạt động 5: Luyện tập kiến thức đã học
Nêu rõ mục tiêu vận dụng kiến thức đã học ở các hoạt động bên trên đây vào việc phát triển các kĩ năng gì cho học sinh.
Phần Luyện tập SGK: củng cố giao diện bảng tính, thao tác nhập/chỉnh sửa/định dạng dữ liệu.
a) Mục tiêu: Nêu rõ mục tiêu vận dụng kiến thức đã học và yêu cầu phát triển các kĩ năng vận dụng kiến thức cho học sinh.
Học sinh vận dụng kiến thức để trả lời câu hỏi về giao diện và thao tác bảng tính; hoàn thiện thêm bảng khảo sát; phát triển kỹ năng thao tác máy.
b) Nội dung: Nêu rõ nội dung cụ thể của hệ thống câu hỏi, bài tập, bài thực hành, thí nghiệm giao cho học sinh thực hiện.
- Câu hỏi: chỉ tên các thành phần giao diện; ô A1, B2 nghĩa là gì?
- Bài tập thực hành ngắn: thêm cột/dòng vào bảng khảo sát; đổi định dạng tiêu đề.
- Bài tập sửa lỗi: phát hiện và sửa dữ liệu nhập sai trong bảng mẫu.
c) Sản phẩm: Đáp án, lời giải của các câu hỏi, bài tập; các bài thực hành, thí nghiệm do học sinh thực hiện, viết báo cáo, thuyết trình.
- Phiếu luyện tập/lời giải đúng.
- File bảng tính đã chỉnh sửa theo yêu cầu luyện tập.
d) Tổ chức thực hiện: Nêu rõ cách thức giao nhiệm vụ cho học sinh; hướng dẫn hỗ trợ học sinh thực hiện; kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện.
- Giao nhiệm vụ: Giáo viên giao bài luyện tập; nêu thời gian.
- Thực hiện: Học sinh làm câu hỏi lý thuyết rồi thực hành trên máy.
- Báo cáo, thảo luận: Chữa nhanh phần lý thuyết; kiểm tra file đã lưu.
- Kết luận, nhận định: Giáo viên củng cố kiến thức; giao bài vận dụng.
6. Hoạt động 6: Bài tập thực tiễn phát triển năng lực
Phát triển được năng lực gì của học sinh thông qua nhiệm vụ/yêu cầu của bài tập vận dụng.
Phần Vận dụng: học sinh tự thu thập và nhập dữ liệu khảo sát thực tế về dự án Trường học xanh (trong lớp, gia đình hoặc nhóm bạn).
a) Mục tiêu: Nêu rõ mục tiêu phát triển năng lực của học sinh thông qua nhiệm vụ/yêu cầu vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn (theo từng bài hoặc nhóm bài có nội dung phù hợp).
Phát triển năng lực tổ chức dữ liệu số: học sinh tự thu thập thông tin thực tế, nhập vào bảng tính và trình bày có định dạng phù hợp.
b) Nội dung: Mô tả rõ yêu cầu học sinh phát hiện/đề xuất các vấn đề/tình huống trong thực tiễn gắn với nội dung bài học và vận dụng kiến thức mới học để giải quyết.
Học sinh thực hiện một trong các nhiệm vụ (ngoài giờ hoặc tại trường nếu có máy):
- Nhiệm vụ 1: Khảo sát ít nhất 10 ý kiến về hoạt động Trường học xanh (trồng cây, tiết kiệm điện nước, phân loại rác,…); nhập vào bảng tính và định dạng đẹp.
- Nhiệm vụ 2: Mở rộng bảng khảo sát trên lớp: thêm cột “Đề xuất cải thiện” và điền ý kiến từ bạn bè, gia đình.
- Nhiệm vụ 3: Viết báo cáo ngắn kèm ảnh chụp màn hình bảng tính đã hoàn thành; giải thích cấu trúc bảng.
c) Sản phẩm: Nêu rõ yêu cầu về nội dung và hình thức báo cáo phát hiện và giải quyết tình huống/vấn đề trong thực tiễn.
- File bảng tính khảo sát Trường học xanh (dữ liệu thực tế, đã định dạng).
- Báo cáo ngắn hoặc ảnh minh họa (nếu chọn nhiệm vụ 3).
d) Tổ chức thực hiện: Giao cho học sinh thực hiện ngoài giờ học trên lớp và nộp báo cáo để trao đổi, chia sẻ và đánh giá vào các thời điểm phù hợp trong kế hoạch giáo dục môn học/hoạt động giáo dục của giáo viên.
- Giao nhiệm vụ: Giáo viên giao bài vận dụng; nêu tiêu chí (đủ dữ liệu, định dạng rõ, lưu file đúng).
- Thực hiện: Học sinh làm ngoài giờ hoặc tại phòng máy khi rảnh.
- Báo cáo, thảo luận: Thu sản phẩm tiết sau; trình bày số liệu khảo sát nổi bật.
- Kết luận, nhận định: Giáo viên khen sản phẩm cẩn thận; định hướng bài tính toán tự động tiếp theo.